Klik nogmaals op de knop om de filters te resetten Sluiten

Hangertjes met een gezicht

Een ketting van gezichtskralen: gezichten met baard en grote blauwe ogen. Daarmee werd in de Oudheid het kwaad afgeweerd. Deze gezichtskralen stammen waarschijnlijk uit Phoenicië en zijn gemaakt met de zogenaamde ‘zandkern-techniek’. De zeer kleine details, zoals de haarkrullen en de mond, getuigen van groot vakmanschap. De basiskleur van de amuletten is donkerblauw of turkoois en het gezicht is verder geel en wit ingekleurd. Vrijwel alle hangers zijn teruggevonden in graven, verspreid langs de kusten van de hele Middellandse Zee. Dat was het handelsgebied van de Phoeniciërs.

Deze gezichtjes zijn ware kunstwerkjes van vroege glaskunst. Ze zijn aan de bovenzijde voorzien van een oog, en daarmee bestemd om aan een ketting gehangen te worden als centraal ornament. Er zijn hangers teruggevonden tezamen met de kralen waarmee ze een ketting vormden. De hangers worden in de literatuur ook wel gezichtskralen of maskerkralen genoemd, benamingen die eigenlijk niet juist zijn omdat het geen kralen zijn.

Hoewel de hangers verschillend van uitvoering zijn, is toch duidelijk van serievorming sprake. Bovendien hebben ze een technisch aspect gemeen: ze hebben alle aan de achterkant een gat, ontstaan door het stokje waarop ze gemodelleerd zijn. De hangers zijn namelijk gemaakt in de zandkern-techniek, die ook gebruikt is voor het maken van parfumflesjes. Een speciale moeilijkheid voor de maker van deze hangers was het aanbrengen van de minuscule details, de haarkrullen, de ogen, de wenkbrauwen, de neus en de mond. Dat vergde zeker grote vaardigheid en een vaste hand.

De gezichtjes beelden vrijwel steeds mannen uit, meestal met een baard. De basiskleur is over het algemeen donkerblauw of turkoois. Het ophangoog, de achterkant van het hoofd, het haar, de wenkbrauwen en de baard zijn uitgevoerd in de basiskleuren, het gezicht is meestal wit of geel. De details, zoals de mond, de oorbellen en de stippen op het gezicht (waarvan de functie overigens niet duidelijk is) zijn meestal geel of wit. Een gemeenschappelijk kenmerk is de doordringende blik van de blauwe ogen, die meteen de aard van de gezichtjes aangeeft: ze zijn bedoeld om het kwaad af te weren. Apotropesch noemde men dat in de Oudheid. Het waren ongetwijfeld amuletten.

Gezichtskralen zijn teruggevonden verspreid over een groot gebied. Het was aanvankelijk dan ook moeilijk vast te stellen waar ze zijn gemaakt. Ze komen voor in het moederland van de Phoeniciërs (het Syrische kustgebied) en in de Phoenicische kolonies in het westelijk deel van het Middellandse Zeegebied, in Carthago, op Sardinië, Sicilië, Ibiza en in Spanje. Van andere vindplaatsen, zoals Cyprus, Rhodos en Egypte, is bekend dat er handelscontacten met de Phoenicirs bestonden. Het ligt dus voor de hand aan te nemen dat ze in het moederland van de Phoeniciërs, langs de kusten van Syrië zijn vervaardigd en vandaar door de Phoenicische handelslieden zijn verspreid.

De vroegste hangers zijn te dateren rond 600 v.Chr. en de productie stopt aan het einde van de 3de eeuw v.Chr. Vrijwel alle hangers zijn tevoorschijn gekomen in graven. Uit de beginperiode zijn de meeste hangers teruggevonden in het oostelijk deel van het Middellandse Zeegebied. Dat wijst er ook op dat ze zijn gemaakt in het Phoenicische moederland. De jongere exemplaren, uit de 4de en 3de eeuw v.Chr. zouden in Carthago gemaakt kunnen zijn, aangezien de meeste daar gevonden zijn. Dit exemplaar behoort tot deze jongere serie. De herkomst is helaas onbekend, maar aangezien de meeste teruggevonden exemplaren uit deze serie uit het westelijk deel van het Middellandse Zeegebied afkomstig zijn, kan dat van dit exemplaar ook verondersteld worden.

De overige drie gezichtskralen behoren tot series die meestal in de 6de en 5de eeuw v.Chr. worden gedateerd. Van deze drie is de herkomst helaas evenmin bekend. Wel staat vast dat ze zijn aangekocht in het oostelijk deel van het Middellandse Zeegebied, waar dergelijke hangers in de grootste aantallen zijn teruggevonden en waar ze ook zijn vervaardigd.

De voorwerpen | Relevante voorwerpen

Bezoek ons: