Klik nogmaals op de knop om de filters te resetten Sluiten

Wijreliëfs voor Artemis

Lokale goden werden in de Oudheid vaak vermengd met goden van andere volken. De Griekse godin Artemis werd in Klein-Azië gekoppeld aan de van oorsprong Perzische godin Anaeitis. De Griekse inscriptie op het wijreliëf uit Maionia meldt dat de vrouw Charite de godin Artemis-Anaeitis dankt voor genezing van een ziekte. Deze godin wordt op het eerste reliëf geflankeerd door twee herten. Boven haar staat de zonnegod Helios of de lokale lichtgod Men Tiamon. Het tweede reliëf, afkomstig uit de stad Efese, toont Artemis met twee fakkels en maansikkels. De vele borsten op haar bovenlichaam verwijzen naar haar krachten op het gebied van vruchtbaarheid.

In het huidige Turkije werd in de Oudheid een bonte verzameling goden vereerd. Naast de goden die al van oudsher door de lokale bevolking werden aanbeden, deden met de komst van andere bevolkingsgroepen, zoals de Grieken en de Perzen, de goden van de nieuwkomers hun intrede. Soms trad er een vermenging op van de lokale en de nieuwe goden. Een goed voorbeeld hiervan is de godin Artemis-Anaeitis die haar heiligdom had in Maionia (Menye), het oostelijk deel van de provincie Lydië. Deze regio is nu niet erg vruchtbaar, maar stond in de Oudheid bekend om zijn overvloedige wijnbouw. Artemis, de Griekse godin van de jacht, is in dit gebied gekoppeld aan Anaeitis, de van oorsprong Perzische godin van het heilige water. Aan beide godinnen werden ook bepaalde krachten toegeschreven op het gebied van vruchtbaarheid en de genezing van ziektes.

Rond de tempel van deze godin stonden wij- of votiefreliëfs opgesteld. Daarop werd door de gelovigen een dankbetuiging of een belofte aan de godin opgetekend. Deze steen is enigszins taps toelopend en bekroond met een driehoekige gevel waarop hoekversieringen zijn aangebracht. Het reliëf heeft een uitsteeksel aan de onderzijde waarmee de steen in een sokkel werd vastgezet.

Op het eerste reliëf staat de Griekse inscriptie: Aan Artemis-Anaeitis heeft Charite, de dochter van Apollonios, nadat haar een ongeluk was overkomen en nadat zij door de priesteres met een toverspreuk is genezen, haar gelofte volbracht. Het volgende scenario lijkt een goede verklaring voor deze op het eerste gezicht misschien wat duistere woorden. De zieke vrouw Charite beloofde de godin Artemis-Anaeitis om een votiefreliëf bij de tempel op te richten indien zij van haar ziekte zou genezen. Mede dankzij de bezweringen van de priesteres is ze er weer helemaal bovenop gekomen. Vervolgens heeft zij, uiteraard, haar gelofte aan de godin ingelost.

Boven de inscriptie is een in twee registers opgedeelde nis aangebracht waarin twee figuren zijn uitgehouwen in tamelijk diep reliëf. De bovenste figuur in de nis is een mannelijke god die verder niet wordt genoemd in de inscriptie. Op grond van de stralenkrans rond zijn hoofd is hij te herkennen als de zonnegod Helios of de lokale lichtgod Men Tiamon. De onderste figuur is de godin Artemis-Anaeitis die voorgesteld is in de gedaante van Artemis van Efese. Deze vruchtbaarheidsgodin is ook uitgebeeld in het kleinere reliëf (tweede afbeelding). Zij had een zeer grote tempel in de aan de Turkse westkust gelegen stad Efese. Ze werd steevast afgebeeld met rijen borsten op haar bovenlijf. Deze benadrukken haar vruchtbaarheid. Onder de rijen borsten op haar bovenlijf, draagt zij een nauw sluitende jurk, die haar voeten onbedekt laat.

Op de beide wijreliëfs dragen de godinnen een hoge hoed. Maansikkels zijn te herkennen achter het hoofd van Artemis-Anaeitis. Hiermee is zij gekarakteriseerd als godin van de nacht. In die hoedanigheid is ze de tegenpool van de mannelijke god boven haar. Hij is immers met zijn stralenkrans de god van het daglicht. De Efesische Artemis op het eerste reliëf draagt onder haar hoed een sluier die tot op de rug valt. Zij houdt twee fakkels op. Twee herten aan weerszijden van haar kijken ons frontaal aan. Deze dieren zijn de vaste begeleiders van Artemis in haar functie als godin van de jacht. Artemis-Anaeitis op het tweede reliëf strekt beide handen links en rechts van haar uit. Ze lijken via een soort steun te rusten op twee herten. De dieren zijn hier juist en profil weergegeven.

Grieken | Relevante voorwerpen

Bezoek ons: