Klik nogmaals op de knop om de filters te resetten Sluiten

Oude sileen

Satyrs en silenen zijn de mannelijke volgelingen van de wijngod Dionysos, bij de Romeinen bekend als Bacchus. Satyrs zijn een mengeling van mens en bok, silenen van mens en paard. De oude, wijze sileen is de opvoeder van de jonge, ondeugende satyrs. De sileen woonde in de bossen van Griekenland, en werd beschouwd als een ernstig, wijs wezen. Maar door zijn dierlijke uiterlijk en zijn kwade dronk joeg hij vaak de mensen schrik aan. Het beeldje toont een oude sileen, met paardenoren, zware wenkbrauwen en een mopsneus. Door de wijn lijkt hij wat wankel te staan, in de houding die contrapost wordt genoemd. Hij is gekleed in een pantervel, een kledingstuk van de maenaden, de vrouwelijke volgelingen van Dionysos.

Satyrs en silenen zijn de volgelingen van de wijngod Dionysos, die de Romeinen vereerden onder de naam Bacchus. Het zijn allebei mengwezens: half dier, half mens. Satyrs hebben kenmerken van bokken en zijn daarin verwant aan het bosgodje Pan. Silenen hebben eigenschappen van paarden, en staan hierdoor in verbinding met de centauren. Oorspronkelijk was er geen onderscheid tussen satyrs en silenen. Waarschijnlijk in de 5de eeuw v.Chr. werd het verschil gecreëerd tussen de oude, wijze sileen, die als vader en opvoeder optreedt voor de jonge, ondeugende satyrs.

Uit enkele mythologische verhalen is op te maken dat de sileen in de woeste randgebieden van Griekenland woonde, zoals Chalkis, de kust van Klein-Azië, en enkele verlaten gebieden op de Peloponnesus. In de bossen leefde hij tussen de wilde dieren, en kon – als hij niet oppaste – tijdens jachtpartijen ook door mensen gevangen word Griekse geschiedschrijver Herodotos (5de eeuw v.Chr.) vertelt dat een gevangen sileen werd voorgeleid aan de legendarische koning Midas. Aan deze vorst openbaarde de wijze sileen de nietigheid van het menselijk bestaan. De sileen werd beschouwd als een ernstig wezen met geheime kennis, die stoelde op diepste wijsheid en ervaring. Ook in dit opzicht zijn zij verwant met de centauren, die soms als wijze raadgevers optreden. Maar elk karakter heeft twee kanten. De wijze centaur kan door wijngebruik buiten zinnen raken en vreselijke misdaden begaan, terwijl de sileen door zijn dierlijke uiterlijk de mensen vaak schrik aanjaagt, zich soms te buiten gaat aan wijn, en dan bosnimfen en maenaden lastig valt.

Dit massief gegoten bronzen beeldje dateert uit de Romeinse keizertijd. Het toont een oude sileen, die maar een paar dierlijke trekken vertoont: paardenoren, zware wenkbrauwen en een stompe mopsneus. De sileen is kaal, heeft een golvende baard en een gezet, maar lenig lichaam. Door de geneugten van de wijn lijkt hij iets onvast ter been. Het rechterbeen is naar achteren geplaatst en draagt het gehele lichaamsgewicht, waardoor een fraaie s-vormige bocht in het lichaam optreedt. Deze houding is geïnspireerd op de 5de-eeuwse Griekse beeldhouwkunst en wordt ‘contrapost’ genoemd.

De kleding is gedeeltelijk van het lichaam afgegleden. Het is een pantervel, aan de klauwen te zien die afhangen bij de linker bovenarm het linker onderbeen. Dit kledingstuk behoort toe aan de vrouwelijke volgelingen van Dionysos, de maenaden. De plooival is wat droog en stijf uitgevoerd, wat wel vaker voorkomt bij Romeinse bronzen. De sileen heeft attributen gedragen in beide handen. Uit een vergelijkbaar beeldje, dat zich in het Louvre te Parijs bevindt, is vast te stellen dat de opgeheven arm een thyrsos-staf vasthield, een ander attribuut van de maenaden. In de afhangende rechterhand droeg de sileen waarschijnlijk een druiventros, het symbool van Dionysos/Bacchus, tot wiens kring hij behoorde.

Grieken | Relevante voorwerpen

Bezoek ons: