Klik nogmaals op de knop om de filters te resetten Sluiten

Dansende Pan

Pan is de vrolijke natuurgod van het buitenleven en de vruchtbaarheid. Hij joeg nymfen, herdersjongens en kuddes vee de stuipen op het lijf. Ook zou hij tijdens de veldslag van Marathon de Atheners hebben geholpen tegen de Perzen. Daarvoor werd hij beloond met een eigen grot op de Atheense Acropolis. Dit kleine beeldje laat Pan zien in zijn karakteristieke, dansende houding. Met zijn grote oren, mopneus en dierlijke elementen zoals bokkenpoten, horens en kleine staart, is hij een olijke verschijning.

Pan is de vrolijke Griekse natuurgod van het buitenleven: hij woont in de bossen en de bergen van Arcadië, een streek op de Peloponnesus die vooral door herders bewoond werd. Hij werd vereerd als brenger van vruchtbaarheid voor de kuddes. Vruchtbaarheid en seksualiteit zijn nauw verbonden. Pan maakte graag jacht op nymfen en herdersjongens, die hij door zijn plotselinge verschijning de stuipen op het mooie lijf joeg. Ook kuddes kon hij plotseling opjagen, bij voorkeur tijdens het hete middaguur. Al schrikt maar n geit door zijn toedoen, dan vliegt de hele kudde op: er ontstaat paniek. Als vaders van deze vrolijke bosgod worden in de Griekse mythologie Hermes, Apollo of Zeus genoemd. De moeder is een bosnimf met de naam Penelope. Ook de nimf Kallisto komt in de verhalen voor als moeder.

In Attica genoot Pan bijzondere verering. Tijdens de veldslag van Marathon, en later bij de zeeslag bij Salamis, zou hij de Atheners geholpen hebben tegen de Perzen. Als dank voor deze steun werd een grot op de helling van de Atheense Acropolis aan hem gewijd, waarin vele votiefgaven zijn teruggevonden: herinneringen aan de verering die hij genoot.

In de beeldende kunst wordt Pan voorgesteld als een mengvorm tussen mens en dier. Zijn hoofd heeft dierlijke trekken met de grote oren en horens van een bok, en vaak een baard of sik. Zijn bovenbenen zijn dik behaard en lopen uit in bokkenpoten. Vaak wordt hij dansend afgebeeld. De artiest Polykleitos schiep in de 5de eeuw v.Chr. een ander type: een staande jongeman, die slechts door kleine horentjes en iets puntige oortjes wordt gekenmerkt als de bosgod. Ook in de Romeinse wandschilderkunst komt deze ‘geciviliseerde’ Pan regelmatig voor, vaak in het gezelschap van de nimfen, spelend op zijn pansfluit.

Het kleine bronzen beeldje van Pan werd in 1819 in Athene gekocht door de Vlaamse kolonel B.E.A. Rottiers. Het laat het godje zien in zijn karakteristieke, dansende houding. Op het hoofd draagt hij twee horens. De grote oren steken iets uit, de neus is mopsvormig. Het lichaam is mollig, maar gespierd. Pan is weergegeven in een snelle danspas naar rechts. De (verloren) rechterarm was opgeheven, de linkerarm is in de zij geplaatst. Op het achterlijf onderstreept een kleine staart zijn dierlijke karakter. De bokkenpoten zijn onder de knie afgebroken. Gezien de plaats waar het beeldje werd verworven, is het mogelijk dat het stuk als wijgeschenk opgesteld heeft gestaan in de grot van Pan op de helling van de Atheense Acropolis.

Grieken | Relevante voorwerpen

Bezoek ons: