Conservator collectie Middeleeuwen

Dr. Annemarieke Willemsen
tel: +31 (0)71 5163 168
e-mail: a.willemsen@rmo.nl
Volg Annemarieke Willemsen op Twitter

Studie en interesses

Annemarieke Willemsen (1969) studeerde kunstgeschiedenis en archeologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen, waar ze in 1998 promoveerde op een studie naar laatmiddeleeuws kinderspeelgoed.  Sinds 1999 is ze aan het Rijksmuseum van Oudheden verbonden als conservator van de collectie Middeleeuwen. Daar is ze verantwoordelijk voor alle vondsten van eigen bodem van ná de Romeinse tijd. Haar interesse gaat in het bijzonder uit naar de materiële cultuur (ook als fenomeen) en het dagelijks leven in de Middeleeuwen, met nadruk op kind, spel, onderwijs en mode in het verleden. Ze is Fellow van de Society of Antiquaries in Londen en Museum Fellow van het Koninklijk Nederlands Instituut in Rome.

Omnivoor

Haar stokpaardje is het combineren van bronnen: voorwerpen, afbeeldingen en teksten, altijd in samenspraak. Inhoudelijk is Annemarieke Willemsen een ‘omnivoor’: een Late Middeleeuwen-specialist die zich in het Rijksmuseum van Oudheden vooral bezighoudt met Merovingische en Karolingische vondstcomplexen, maar ook publiceerde over Romeinen en Vikingen, en uit de voeten kan met objecten uit de zestiende en zeventiende eeuw.

Expertise

  • Voorwerpen van dagelijks gebruik van de Romeinse tijd t/m de zeventiende eeuw
  • Materiële cultuur, dagelijks leven en het gebruik van diverse soorten bronnen
  • Kind, spel, onderwijs en mode in Romeinse tijd, Middeleeuwen en vroegmoderne tijd

Belangrijkste onderzoeksprojecten

  • Het jaar 1000 (2021-2023)
  • Handschoenen, wanten en wapenwanten, 700-1700 (2013-2016)
  • L.J.F. Janssen en de opgravingen van Dorestad in de 19de eeuw (2009-)
  • De materiële cultuur van het studentenleven, 1200-1600 (2008-)
  • Laatmiddeleeuws riembeslag (2006-2012)
  • Scholen en scholieren in West-Europa, 1300-1600 (2001-2007)
  • Vikingen in Nederland (2003-2005)
  • Romeins kinderspeelgoed (1999-2002)
  • Middeleeuws kinderspeelgoed (1994-1998)
Annemarieke Willemsen

Publicaties

Pdf’s van publicaties van Annemarieke Willemsen kunt u downloaden via haar pagina op Academia.edu

Boeken

  • Kinder delijt, middeleeuws speelgoed in de Nederlanden, Nijmegen 1998.
  • Romeins speelgoed, Kindertijd in een wereldrijk, Zutphen 2003.
  • Vikingen! Overvallen in het stroomgebied van Rijn en Maas 800-1000, Utrecht 2004. (ook in Engels en Duits)
  • Back to the Schoolyard, The Daily Practice of Medieval and Renaissance Education, Turnhout 2008.
  • Dorestad, een wereldstad in de Middeleeuwen, Zutphen, 2009.
  • Middeleeuwse mode in metaal, Sierbeslag op riemen en tassen uit de Nederlanden, 1300-1600, Zwolle 2012.
  • Gouden Middeleeuwen, Nederland in de Merovingische wereld, 400-700 na Chr., Zutphen 2014.
  • Van hand tot hand, Handschoenen en wanten in de Nederlanden voor 1700, Zwolle 2015.
  • Middeleeuwse tuinen, Aardse paradijzen in oost en west, Leiden 2019.

Selectie artikelen

  • Kinder-spel en Poppe-goet. 17de-eeuwse miniatuur-gebruiksvoorwerpen en hun functie, Antiek 28-9 (1994) 392-399.
  • ‘Overal afblijven. De materiële cultuur van het kind’, in: Ch. de Mooij/B. Kruijsen (red.), Kinderen van alle tijden, cat.tent. Noord-Brabants Museum ‘s-Hertogenbosch, Zwolle 1997, 31-52.
  • A. Willemsen, Het speelgoed van Keizer Karel. Kinderspeelgoed in het Bourgondische rijk omstreeks 1500, in: J. Cleymans/ M. Wellens (red.), Spel, speelgoed en vrije tijd ten tijde van Keizer Karel, catalogus tentoonstelling Speelgoedmuseum Mechelen, Mechelen 2000, pp. 19-35.
  • A. Willemsen, Poppengoed precies bekeken. Verzameling, herkomst en functie van loodtinnen miniatuurtjes, in: D. Kicken/ A.M. Koldeweij/ J.R. ter Molen (red.), Gevonden voorwerpen, Opstellen over middeleeuwse archeologie voor/ Lost and found, Essays on medieval archaeology for H.J.E. van Beuningen (Rotterdam Papers 11), Rotterdam 2000, pp. 347-355.
  • Speelgoed in beeld. De speelcultuur in de Nederlanden rond 1600, in: J.B. Bedaux/R. Ekkart (red.), Kinderen op hun mooist. Het kinderportret in de Nederlanden 1500-1700, cat.tent. Frans Halsmuseum Haarlem/ Koninklijke Musea voor Schone Kunsten Antwerpen, Gent/Amsterdam 2000, pp. 61-72 [ook in Engels].
  • De Middeleeuwen in het Rijksmuseum van Oudheden, Holland 32-6 (2000) 418-424.
  • De materiële cultuur van het spel. In: W.S. van Egmond/M. Mostert (red.), Spelen in de Middeleeuwen, Hilversum 2001, 51-67.
  • ‘Playing with Reality, Games and Toys in the Oeuvre of Hieronymus Bosch’, in: J. Koldeweij/ B. Vermet/ B. van Kooij (red.), Hieronymus Bosch, New Insights Into His Life and Work, Rotterdam 2001, 192-199.
  • A. Willemsen, Kinderspeelgoed als afscheidsgeschenk, Grieks en Romeins speelgoed uit kindergraven en votiefdepots. In: Jong in de Oudheid, Mededelingenblad Allard Pierson Museum 81-82 (2001) 19-24.
  • A. Willemsen, The Archaeology of Medieval Schools, in: G. Helmig/ B. Scholkmann/ M. Untermann (red.), Centre * Region * Periphery, Medieval Europe Basel 2002, Hertingen 2002, 421-426.
  • Barbie is stokoud, Een geschiedenis van beweegbare poppen en hun accessoires, in: B. Kruijsen (red.), Barbie, Historische opstellen over een droomvrouw, Amsterdam 2004 (cat. tent. Limburgs Museum Venlo), 4-25.
  • Scattered across the Waterside: Viking Finds from the Netherlands, in: R. Simek/U. Engel (red.), Vikings on the Rhine, Recent Research on Early Medieval Relations between the Rhinelands and Scandinavia, Wien 2004, 65-82 + Plate 4-8.
  • The Game of the Month. Playful Calendars in Ghent-Bruges Books of Hours, in: B. Dekeyzer / J. Van der Stock (eds.), Manuscripts in Transition: Recycling Manuscripts, Texts and Images. Proceedings of the International Congress held in Brussels (5-9 November 2002), Leuven 2005 (Corpus of Illuminated Manuscripts 15), 419-430.
  • Speelgoed als spiegel van middeleeuws kinderleven, in: P. Stokvis (red.), Geschiedenis van het privéleven: bronnen en benaderingen, Amsterdam 2007, 233-261.
  • ‘Inleiding’ en ‘Sieraden van eigen bodem’ in: Schitterend sieraad, cat.tent. Rijksmuseum van Oudheden, Leiden 2007, 4-23.
  • Looking through Classroom Windows: Daily Life at a Latin School in the Netherlands around 1500, in: A.M. As-Vijvers, J.M.M. Hermans & G.C. Huisman (red.), Manuscript Studies in the Low Countries, Proceedings of the ‘Groninger Codicologendagen’ in Friesland 2002, Groningen 2008, 2-19.
  • The Age of Play, Children’s Toys and the Medieval Life Cycle, Ludica 13-14 (2007-2008), 169-182.
  • Een wereldstad in de vroege Middeleeuwen. De beeldvorming van Dorestad, Geschiedenis Magazine 44-4 (2009) 32-35.
  • Late medieval bling-bling, A collection of decorated leather and metalbase mounts in the National Museum of Antiquities in Leiden, in: Hemmy Clevis (red.), Medieval Material Culture, Studies in honour of Jan Thijssen, Zwolle 2009, 67-93.
  • Ter bescherming ende vermaak, Een geschiedenis van rammelaars van de Oudheid tot de Gouden Eeuw, in: Klatergoud en zilveren bellen. Een verzameling rammelaars, Antwerpen 2009 (cat. tent. Zilvermuseum Antwerpen, Sterckshof Studies 39), 34-43.
  • met A. Hoogendoorn & T. van Rooijen: Een bijzonder vroegmiddeleeuws goudbaartje ter hoogte van Odijk, Westerheem 59-1 (2010) 2-5.
  • met L. Amkreutz: Nieuwe voetstappen over oude, Naar een nieuwe opstelling ‘Archeologie van Nederland’ in het RMO, Archeologie Magazine 2-2010, 56-59.
  • Welcome to Dorestad: A History of Searching and Finding ‘the Dutch Troy’, in: A. Willemsen & H. Kik (red.), Dorestad in an international Framework, New Research on Centres of Trade and Coinage in Carolingian Times, Turnhout 2010, 7-16.
  • Binnen leren, buiten spelen. Onderwijs in middeleeuwse kloosters in de Nederlanden, in: Martin Hillenga/Hans Kroeze (red.), De middeleeuwse kloostergeschiedenis van de Nederlanden – Deel II: Dagelijks leven, Zwolle/Klooster Ter Apel 2011, 102-119.
  • Einleitung: Sechzig Jahre Gräberfeld Rhenen, in: A. Wagner & J. Ypey †, Das Gräberfeld auf dem Donderberg bei Rhenen: Katalog, Leiden 2012, 6-14.
  • ‘Dorestad, a medieval metropolis’, in: S. Gelichi & R. Hodges (eds.), From one sea to another. Trading places in the European and Mediterranean Early Middle Ages (Seminari internazionali del Centro interuniversitario per la storia e l’archeologia dell’alto medioevo, III), Turnhout  2012, 65-80.
  • ‘Man is a sack of muck girded with silver’: Metal Decoration on Late-medieval Leather Belts and Purses from the Netherlands, Medieval Archaeology 56 (2012) 171-202 [Bekroond met de Martyn Jope Prize 2012].
  • Questioning Migration. Continuity and change in the cemetery at Rhenen (4th-8th century AD), in: R. Annaert et al (red.), The very beginnings of Europe? Cultural and Social Dimensions of Early-Medieval Migration and Colonisation (5th-8th century), Brussel 2012, 187-195.
  • Dorestad, het noordelijkste emporium van het Karolingische rijk, in: D. Callebaut/H. van Cuyck (red.), De erfenis van Karel de Grote 814-2014, Gent 2014, 209-213 [ook in Engels, Frans en Duits].
  • Verandering van vermaak doet spelen, Nieuwe vormen van vrijetijdsbesteding in Romeins Nederland, in: W. Hupperetz et al (red.), Van Rome naar Romeins, Zwolle 2014, 168-172 [ook in Engels].
  • The Geoff Egan Memorial Lecture 2013: Taking up the glove: Finds, uses and meanings of gloves, mittens and gauntlets in Western Europe, c.1300-1700 AD, Post-Medieval Archaeology 49-1 (2015) 1-36.
  • That the boys come to school half an hour before the girls: Order, gender and emotion in school, 1300-1600, in: S. Broomhall (red.), Gender and Emotions in Medieval and Early Modern Europe: Destroying Order, Structuring Disorder, Farnham 2015, 175-195.
  • Dorestad as a fluviatile society, in: J.H. Barrett & S.J. Gibbon (red.), Maritime Societies of the Viking and Medieval World, Cambridge 2015, 108-121.
  • De handschoen opgenomen: Laatmiddeleeuwse wanten, wapenwanten en handschoenen in de Nederlanden, Madoc 29 (2015) 94-104.
  • Looking for early-medieval Royal Graves in the Low Countries and the Rhineland, in: A. Willemsen & H. Kik (red.), Golden Middle Ages in Europe: New Research into Early-Medieval Communities and Identities, Proceedings of the Second ‘Dorestad Congress’ held at the National Museum of Antiquities, Leiden, The Netherlands, 2-5 July, 2014, Turnhout 2015, 15-23.
  • Tweeduizend jaar fibula’s in Leiden, Archeologie in Nederland 2 (2017) 2-9.
  • Fraaie fibula’s voor Romeinse militairen, Hermeneus 89-2 (2017) 56-62.
  • A. Willemsen, Hoog tijd voor handschoenen, De handen bedekt tussen 1300 en 1700, Vind 28 (2017) 91-97.
  • A. Willemsen, Fibula’s en kralen in de vroegmiddeleeuwse mode, Desipientia 24-2 (2017) 12-17.
  • A. Willemsen, Een nieuwe ‘Koptische’ schaal uit Ewijk, Archeologie in Nederland 2-1 (2018) 44-47.
  • A. Willemsen, Tweehonderd jaar opgraven met het RMO, Archeologie in Nederland 2-2 (2018) 56-59.
  • A. Willemsen, Wat zijn oudheden eigenlijk?; Dorestad, het Troje van de Lage Landen; ‘Rare scherven’ uit een enorm grafveld; en Laatmiddeleeuwse bling-bling, in: P. ter Keurs & W. Wirtz (red.), Rijksmuseum van Oudheden Leiden: Een geschiedenis van 200 jaar, Leiden/Zwolle 2018.
  • A. Willemsen, A ‘Coptic’ bowl from Ewijk and its cemetery context, in: M. Kars, R. van Oosten, M.A. Roxburgh & A. Verhoeven (red.), Rural Riches and Royal Rags? Studies on medieval and modern archaeology, presented to Frans Theuws, Leiden 2018, 56-59.
  • A. Willemsen, 834 – Vikingaanval op wereldstad Dorestad, in: M. ’t Hart et al, Wereldgeschiedenis van Nederland, Amsterdam 2018, 98-103.
  • A. Willemsen, Lakenloden uit het Verdronken Land, Archeologie Magazine 2018-6, 56-59.
  • A. Willemsen, Two knitted mittens from a seventeenth-century Dutch shipwreck, in: Jane Malcolm-Davies (ed.), Early Modern Knitting Special, Archaeological Textiles Review 60 (2018), 25-32.
  • Aardse paradijzen uit zand en water, Archeologie Magazine 2019-2, 42-45
  • Planten, gieters en bloempotten: middeleeuwse tuinen in Nederland, Archeologie in Nederland 3-3 (2019) 48-51.
  • In een besloten hof. Laatmiddeleeuwse tuinen in de Nederlanden, Madoc 33 (2019) 97-107.
  • Vikingen en Friezen in Dorestad, in: M. Stoter & D. Spiekhout (red.), Wij Vikingen, Friezen en Vikingen in het kustgebied van de Lage Landen, Zwolle/Leeuwarden 2019, 136-149.
  • Insignes, amuletten en speelgoed op een pestschilderij, in: M. Ilsink, B. de Klerck & A. Willemsen (red.), Het einde van de middeleeuwen. Vijftig kunstwerken uit de tijd van Bosch en Erasmus, Nijmegen 2019, 306-311 & 348.
  • Karolingische topstukken: Wapens en sieraden in het Stuttgarter Psalter zoals opgegraven in Dorestad, Archeologie Magazine 2020-4, 46-49.
  • (met M. Langbroek) Karolingische kralen uit Dorestad, Archeologie in Nederland 4-3 (2020) 42-47.
  • Children’s Toys in Italy, 1350-1550, in: V. Kopp & E. Lapina & (red.), Games and Visual Culture in the Middle Ages and the Renaissance, Turnhout 2020, 265-290.
  • (Re-)collecting the Frankish Cemetery of Niederbreisig in the German Rhineland, in: L.W.S.W. Amkreutz (red.), Collecting Ancient Europe, National Museums and the search for European Antiquities in the 19th-early 20th century, Leiden 2020, 143-154.

Redactie bundels

  • met A.M. Koldeweij: Heilig en profaan, laatmiddeleeuwse insignes in cultuurhistorisch perspectief, Amsterdam 1995.
  • met E. van Loon-van de Moosdijk: Klokken van wereldklasse. De collectie van het Nationaal Beiaardmuseum te Asten, Zutphen 1999.
  • met M. Damen & S. Langereis: Adel in Holland, Hilversum 2002 (themanummer Holland 34-3).
  • met M. Hell & S. Langereis: Hollandse vis, Holland 38-3 (2006) (themanummer).
  • met L. Amkreutz: Tijdreizigers, Op zoek naar de archeologische ervaring, Leiden 2008.
  • met C. Gaemers & H. Kaal: Muziek in Holland, Holland 40-3 (2008) (themanummer).
  • met H. Kik: Dorestad in an international Framework, New Research on Centres of Trade and Coinage in Carolingian Times (Proceedings of the first ‘Dorestad Congress’ held at the National Museum of Antiquities, Leiden, June 24-27, 2009), Turnhout 2010.
  • Eeuwige rust op de Donderberg, Een groot vroegmiddeleeuws grafveld bij Rhenen, Leiden 2011.
  • met H. Kik: Golden Middle Ages in Europe: New Research into Early-Medieval Communities and Identities, Proceedings of the Second ‘Dorestad Congress’ held at the National Museum of Antiquities, Leiden, The Netherlands, 2-5 July, 2014, Turnhout 2015.
  • met L. Amkreutz: Vlijmscherp verleden, Het zwaard als wapen en symbool, Leiden 2016.
  • met S. Heeren, Fibula’s: Vondsten, vormen & mode, Leiden 2017.
  • Casa Romana: Mooi wonen in de Romeinse tijd, Leiden 2017.
  • met M. Ilsink & B. de Klerck: Het einde van de middeleeuwen. Vijftig kunstwerken uit de tijd van Bosch en Erasmus, Nijmegen 2019.
  • Topstukken van het Rijksmuseum van Oudheden, Den Haag 2020.

Tentoonstellingen