Klik nogmaals op de knop om de filters te resetten Sluiten

Geïriseerd glas

Het verblijf in de bodem heeft veel glas aangetast. Door een chemische reactie met stoffen in de grond vertoont het glas soms alle kleuren van de regenboog, een spontaan verschijnsel dat ook wel irisering wordt genoemd. Voorbeelden hiervan zijn dit bord en de flessen, die oorspronkelijk groenblauw van kleur waren. Het bord werd door de Romeinen gebruikt om vis en vlees op te serveren en heette ook wel catinus. De flesjes zijn parfum- of balsemflesjes. Flessen waren bij de Romeinen algemene gebruiksartikelen die in vele soorten en maten voorkwamen. Vierkante flessen worden voor het eerst halverwege de 1ste eeuw na Chr. gemaakt. Ze werden vooral gebruikt om vloeistoffen in te vervoeren en op te slaan. Ook werden ze als grafgift meegegeven, gevuld met drank voor de reis naar de onderwereld.

Het antieke glas dat wij nu kennen is ooit in de grond terechtgekomen. Het is gebruikt in het dagelijks leven of bij speciale gelegenheden en als het brak werd het weggegooid. De archeoloog vindt de scherven terug. Gaaf glaswerk wordt meestal teruggevonden in graven. Het is opzettelijk in de grond gestopt, meegegeven aan de doden als persoonlijk bezit of gevuld met voedsel en drank voor de reis naar de onderwereld, soms diende het als crematie-urn.

Door het verblijf in de bodem is veel glas aangetast. Het glasoppervlak is gaan verweren en verkleuren door chemische reactie met stoffen in de grond. Soms vertoont het schilferende verweringslaagje op het glas alle kleuren van de regenboog, een verschijnsel dat daarom ook wel irisering wordt genoemd. Het gaat bij geïriseerd glas dus om een effect dat spontaan is ontstaan en niet door de kunstenaar is bedoeld of zelfs maar voorzien. Overigens wordt deze iris op het glas door verzamelaars bijzonder gewaardeerd.

Enige fraaie voorbeelden van geïriseerd glas zijn dit bord, het parfum- of balsemflesje en de vierkante fles. Alle zijn afkomstig uit de kunsthandel. De herkomst is helaas, zoals meestal het geval is met stukken uit de kunsthandel, niet bekend. De stukken waren oorspronkelijk groen-blauwachtig van kleur, dus uitgevoerd in de kleur die glas van nature heeft. Het bord is van een type dat voorkomt in de 1ste en 2de eeuw na Chr. Bij een bord stellen wij ons meestal meteen voor dat het diende om van te eten. In de Romeinse tijd diende het echter voornamelijk om eten op te serveren. Platte borden, zoals dit exemplaar, zullen vooral gediend hebben voor het serveren van vis- en vleesgerechten. Zo’n serveerbord noemden de Romeinen catinus.

Dit soort flesjes (tweede afbeelding) zijn ongetwijfeld parfum- of balsemflesjes. Soms zijn namelijk resten van de oorspronkelijke inhoud achtergebleven. Nader onderzoek leert dat die inhoud van olieachtige samenstelling was. Men moet hierbij denken aan parfumolie, zoals rozenolie, of een zalfachtig smeerseltje. In vroeger tijden werden zulke flesjes ‘tranenflesjes’ genoemd. Omdat ze vaak worden aangetroffen in graven verkeerde men in de veronderstelling dat ze gediend hadden om de tranen der treurende familieleden op te vangen, die vervolgens in ‘tranenflesjes’ aan de overledene in het graf waren meegegeven.

Flessen waren in de Romeinse tijd een algemeen gebruiksartikel. Ze bestonden in alle soorten en maten, vierkant zowel als rond. De vierkante flessen zien we voor het eerst rond het midden van de 1ste eeuw. Ze werden gebruikt als verpakkingsmateriaal voor het vervoer van vloeibare stoffen door het hele Romeinse Rijk. Hun vorm leende zich uitstekend voor vervoer in vierkante kratten of kisten. Bij de opgravingen in Pompeii zijn twee houten kisten vol met vierkante flessen intact aangetroffen. Maar ook eenmaal op de plaats van bestemming bewezen de flessen goede diensten voor opslag van vloeistoffen in de keuken. Scherven van flessen worden regelmatig teruggevonden bij de opgraving van Romeinse nederzettingen. Ze werden ook zeer vaak aan de overledene meegegeven in het graf, waarschijnlijk gevuld met drank voor de reis naar de onderwereld. Hoewel het parfum- of balsemflesje en de vierkante fles zeer alledaagse artikelen waren, zijn deze beide bijzonder te noemen door de zeer fraaie irisering van het oppervlak.

Romeinen | Relevante voorwerpen

Bezoek ons: