Klik nogmaals op de knop om de filters te resetten Sluiten

Hellenistisch vormgeperst glas uit het oosten

In de Hellenistische periode (330 v.Chr.-30 v.Chr.) komt de glaskunst op verschillende plaatsen tot grote bloei. Naast zandkernglas wordt in deze periode veel vormgeperst glas gemaakt, in open vormen zoals borden en schalen. In de Levant worden vooral kommen van kleurloos of monochroom glas gemaakt waarvan de rand gegraveerd was. Hiervan is de kom op de eerste afbeelding een voorbeeld. Dergelijke kommen vertegenwoordigen de vroegste vorm van glazen drinkservies. De stijl van de veelkleurige kom met bloemetjes wordt ook wel millefiori (‘duizend bloemen’) genoemd. De rand van glasdraad is er later opgezet om het geheel mooier af te werken.

In de Hellenistische periode komt de glaskunst op verschillende plaatsen tot grote bloei. De Hellenistische periode is de betiteling voor het tijdvak vanaf de verovering van grote delen van het Nabije Oosten en Egypte door Alexander de Grote, circa 330 v.Chr., tot de verovering van deze gebieden door de Romeinen, circa 30 v.Chr. In Mesopotamië is in deze periode geen glasproductie van enige betekenis meer, wel langs de Syrisch-Palestijnse kust, op Rhodos en waarschijnlijk ook op Cyprus. Ook ontstaat een zeer belangrijk glasproductie-centrum in Alexandrië, de nieuwe grote stad in de delta van de Nijl, gesticht door Alexander de Grote in 332 v.Chr. Egypte werkt zich in deze periode weer naar de top op het gebied van de glaskunst. Aan het einde van de 2de eeuw v.Chr. zijn vanuit Egypte zelfs glasateliers gevestigd in Italië, eerst in het zuiden in Campani en later in Rome. Naast zandkernglas wordt nu veel vormgeperst glas gemaakt. Hoewel deze techniek al is toegepast in de 6de eeuw v.Chr., is vormgeperst glas pas tot bloei gekomen in de Hellenistische periode. In deze techniek zijn vooral open vormen gemaakt zoals borden, schalen en kommen.

Het belangrijkste product van de glasindustrie in het Syrisch-Palestijnse kustgebied zijn halfbolvormige (hemisferische) of parabolische, vormgeperste kommen van kleurloos, blauwgroen, purper- of amberkleurig, dus monochroom glas. Ze werden glanzend gepolijst en voorzien van ingeslepen, rondom lopende groeven op de bodem en langs de rand. De datering van de stukken ligt tussen circa 150 en 50 v.Chr. Deze monochrome kom op de tweede afbeelding is parabolisch van vorm. Hij is voorzien van groeven aan de buitenzijde, zowel langs de rand als op de bodem. Het stuk is aangekocht in de kunsthandel en zou afkomstig zijn uit Syrië.

De kommen zijn van grote historische betekenis omdat ze de vroegste vorm van glazen drinkservies vertegenwoordigen. Uit graven bij Canosa (het antieke Canusium) in Zuid-Italië zijn veel complete exemplaren afkomstig. Ze waren eigendom van lieden die tot de bovenlaag van de bevolking behoorden. Maar er zijn ook enorme hoeveelheden glasscherven van deze kommen tevoorschijn gekomen op Tel Anafa, in het Syrisch-Palestijnse kustgebied. Hier, dichtbij de productiecentra, was het kennelijk een product dat voor velen bereikbaar was.

Een serie kommen sluit bij deze groep aan wat vorm en afwerking betreft. Deze exemplaren zijn ook halfbolvormig of parabolisch, vormgeperst en daarna glanzend gepolijst. Ze zijn evenwel niet monochroom, maar polychroom (meerkleurig), uitgevoerd in de mozaïektechniek. Het is niet bekend waar ze zijn gemaakt. Enige exemplaren zijn teruggevonden in graven bij Canosa. De meeste zijn echter afkomstig uit de kunsthandel. De herkomst ervan is meestal niet bekend. Men neemt aan dat de datering van deze polychrome kommen ongeveer dezelfde is als die van de monochrome stukken: dus ca. 150-50 v.Chr.

Deze halfbolvormige, polychrome kom heeft een patroon van veelkleurige bloemetjes met af en toe een blokje monochroom glas ertussen. De rand, bestaande uit een monochrome glasdraad, is er naderhand opgezet om het stuk mooi glad af te werken. Het stuk is in 1929 aangekocht op een veiling in Berlijn en is afkomstig uit de verzameling Baurat-Schiller. De herkomst is onbekend. Vanwege het bloemetjespatroon worden dergelijke kommen ook wel millefiori-kommen genoemd. Millefiori is Italiaans en betekent letterlijk ‘duizend bloemen’. De term is in zwang gekomen toen de vijftiende-eeuwse Venetiaanse glasblazers imitaties gingen maken van de eerste antieke exemplaren die toen net opgegraven waren.

Grieken | Relevante voorwerpen

Bezoek ons: