Eilanden en vondsten

37.65023784925542,24.0248897060211

De god Okeanos, cupido's en een visser
Okeanos is de god van de zee. Daar woont hij ook, aan de rand van de bewoonde wereld. Zijn echtgenote is de nimf Tethys, hun kinderen zijn de zeeën, de rivieren, de putten en de bronnen. Als vader van al het water op aarde, beschouwden de Grieken hem als oervader van het leven.
Heel toepasselijk is op deze kleine putrand het hoofd van Okeanos gebeeldhouwd. Hij heeft lange, natte haren en een dichte baard. In zijn haar zijn twee scharen van kreeften te zien. De god wordt geflankeerd door lieflijke scènes op zee en bij een rivier. Vanuit een bootje zijn twee cupido's aan het vissen met een net. Een eenzame visser zit op een rotsblok en gooit zijn hengel uit in de rivier.

  • In de tentoonstelling te zien bij foto: Kaap Sounion met de tempel van Poseidon  
  • materiaal: marmer
  • datering: 2de eeuw na Chr.
37.91657050424945,23.00912312241212

Corintische helm
In de 7de eeuw v.Chr. werd in Corinthe een type helm ontwikkeld, dat als typisch Grieks de geschiedenis is ingegaan. De Corinthische helm is uit één stuk brons vervaardigd, met amandelvormige openingen voor de ogen, een lange beschermer voor de neus en een verticale opening voor de mond. Aan de bovenzijde konden indrukwekkende helmbossen (veren of pluimen) worden vastgemaakt. Wangen en oren waren geheel bedekt. Een binnenhelm van leer en textiel vergemakkelijkte het dragen.
De helm bood veel bescherming, maar had duidelijke nadelen: de oren waren geheel bedekt en binnenin kon de temperatuur tijdens de strijd hoog oplopen. In de 5de eeuw v.Chr. werden andere typen helmen populair, met opklapbare wangstukken en openingen voor de oren. In de kunst werd de Corinthische helm nog lang afgebeeld, als verwijzing naar het heroïsche verleden van Griekenland.

  • In de tentoonstelling te zien bij foto: het kanaal van Corinthe vanuit het oosten  
  • materiaal: brons
  • datering: 5de eeuw v.Chr.
35.051368954366495,24.813635736276183

Beeldje van een biddende man
Dit beeldje is gemaakt in de periode van de Minoïsche beschaving en komt uit het Paleis van Phaistos. De Minoïsche beschaving op Kreta kende haar grootste bloei tussen 2000 en 1450 voor Christus. De naam verwijst naar de mythische koning Minos. Dit beeldje stamt uit de zogenaamde laat-Minoïsche periode, die loopt van 1580 tot 1475 voor Christus. Daarmee is dit het oudste bronzen beeldje uit de Grieks-Romeinse collectie van het Rijksmuseum van Oudheden.
De Kretenzers baden onder meer door hun armen tegen de borst te houden en de handen ter hoogte van hun kin te heffen. Deze man buigt zich ver achterover en spant zijn armen voor de borst. De intensiteit van het bidden is duidelijk te zien aan de gezwollen biceps. Hij heeft een lendenschort aan en draagt een platte hoed. Soortgelijke beeldjes in brons of terracotta heffen meestal maar één arm op, met de hand tegen het hoofd. Deze pose met twee armen komt minder vaak voor. De ronde hoed is een uniek element. Omdat het beeldje niet gepolijst is, ziet het brons er een beetje ruw uit. Dergelijke 'adoranten' zijn gewijd bij heiligdommen, in grotten of in de ruïnes van paleizen, waar ook goden vereerd werden.

  • In de tentoonstelling te zien bij foto: heuvelplateau met de opgravingen van het paleis van Phaistos  
  • materiaal: brons
  • datering: 1580-1475 v.Chr.
40.084755229154815,22.3539415039063

Hephaistos, zoon van de goden Zeus en Hera
Hephaistos kwam gehandicapt ter wereld. Zijn moeder Hera kon dit niet accepteren en gooide haar kind van de Olympos af. Hij kwam terecht op het eiland Lemnos. Om wraak te nemen op zijn moeder smeedde hij een gouden zetel voor haar. De stoel had toverkracht: Hera kon niet meer opstaan. Hephaistos weigerde naar de Olympos terug te komen om zijn moeder te bevrijden: "Ik heb geen moeder meer", waren zijn woorden. Ten einde raad werd de vrolijke wijngod Dionysos naar Lemnos gestuurd. Hij voerde zijn halfbroer dronken en bracht hem terug naar de Olympos op een ezel.
Deze vaasschildering laat de optocht zien. Hephaistos heeft een voorschoot aan en draagt een tang en een hamer. Een sater, en halfgod met hoorns en bokkenpoten, maakt vrolijke muziek.

  • In de tentoonstelling te zien bij foto: uitzicht op de Olympos (Thessalië, Noord-Griekenland)  
  • materiaal: roodfigurig aardewerk
  • datering: 440-430 v.Chr.
37.971098704726664,23.72650976026614

Athena, godin van de wijsheid, oorlogsvoering en strategie
Athena was niet alleen de godin van de wijsheid, maar ook van de oorlogsvoering en strategie. Voor de Grieken was op het slagveld tactisch inzicht net zo belangrijk als moed en fysieke kracht. Op deze amfoor draagt Athena een schild en een helm. In haar uitgestrekte rechterarm houdt ze een grote lans vast.
Deze vaas is een prijsamfoor, die -gevuld met olijfolie- werd uitgereikt aan winnaars bij de Panathenaeïsche Spelen. Op de achterzijde is de sport te zien waarin de overwinning werd behaald. In dit geval is dat het onderdeel paardenrennen voor de jeugd. Naast Athena staan zuilen met daarop twee haantjes, symbolen van sportieve agressie. Een ander dier dat verbonden is aan de godin is de uil, symbool van de wijsheid.

  • In de tentoonstelling te zien bij foto: blik op de Akropolis (Athene) vanuit het zuidwesten  
  • materiaal: zwartfigurig aardewerk
  • datering: ca. 500 v.Chr.
37.446389,25.32854999999995

Prehistorische beeldjes van de Cycladen
Beeldjes uit de Griekse prehistorie die deze vorm hebben, worden idolen genoemd. Die naam is afgeleid van het Griekse woord eidolon, wat 'beeld' betekent. Er zijn veel idolen gevonden op de eilanden in de Egeïsche Zee, vooral op de Cycladen.
De beeldjes doen sterk gestileerd aan, maar dat is slechts schijn. Details als mond en ogen waren met verf aangebracht en zijn nu verdwenen. De meeste beeldjes stellen liggende vrouwen voor. De functie is raadselachtig. Men denkt aan vruchtbaarheidssymbolen of een weergave van een overledene. Feit is dat de beeldjes in graven worden teruggevonden.
  • In de tentoonstelling te zien bij foto: Mykonos met haven en stad  
  • materiaal: marmer
  • datering: 2700-2300 v.Chr.
36.868685146213316,27.245872653985543

Mannenhoofd als karikatuur
De inwoners van het eiland Kos behoorden tot de stam der Doriërs. De belangrijkste god van Kos is Asklepios. Op dit eiland kwam een beroemde artsenschool, het Asklepieion, tot bloei onder leiding van Hippokrates. Het Asklepieion had vele functies: heiligdom met een tempel voor de god, ziekenhuis met behandelkamers en ziekenzalen, en cultureel centrum met ruimten voor lezingen en muziek. Het prachtige complex is aangelegd op drie terrassen, die met monumentale trappen met elkaar in verbinding staan.
In de hellenistische periode (ca. 330-50 v.Chr.) tonen kunstenaars belangstelling voor het niet-perfecte lichaam. De dikke lippen, de flaporen en de scheve neus van deze mannenkop zijn geen toonbeeld van klassieke schoonheid. Het meest opvallende is echter de grimas die om de mond speelt, waardoor de gehele linkerhelft van het gezicht scheef komt te staan. Deze vertekening is waarschijnlijk het gevolg van een eenzijdige verlamming van de gezichtsspieren.

  • In de tentoonstelling te zien bij foto: de drie terrassen van het heiligdom van Asklepios
  • materiaal: terracotta
  • datering: 1ste eeuw n.Chr.
39.126342651574305,26.51426740627744

Beeldjes van vrouwen
Lesbos is een van de grootste eilanden in de Egeïsche Zee. Beroemd werd Lesbos door haar wijn, de schoonheid van de vrouwen en de dichtkunst. De lyrische poëzie van dichters als Alkaios, Terpandros, Arion en Sappho was in de oudheid wereldberoemd. Sappho was een aristocratische vrouw, die rondom zich een groep jonge meisjes verzamelde. De meisjes werden onderwezen in de schone kunsten en voorbereid op het huwelijk. Sappho's poëzie is persoonlijk en duidt op diepe gevoelens tussen haar en de jonge pupillen: Zij nam van me afscheid en schreide bittere tranen ... Haar sprak ik toe ten antwoord: "Ga heen in vreugde, en blijf aan mij denken; je weet toch hoe wij je koesterden. Zoveel moois dat wij beleefden..." (Sappho, fragment 94).

  • In de tentoonstelling te zien bij foto: resten van het Romeinse aquaduct bij de stad Mytilene
  • materiaal: terracotta
  • datering: 300-150 v.Chr.
35.29835264394489,25.162891224883992

Theseus en de Minotauros in het labyrint
Op Kreta werd Ariadne, de dochter van koning Minos, verliefd op de held Theseus. Zijn opdracht was om het labyrint binnen te gaan en de Minotauros te doden. Dat was een wezen dat half mens en half stier was.
Ariadne vertrouwde op Theseus' moed en kracht om de stiermens te verslaan, maar verdwalen in het labyrint zou zijn dood betekenen. Daarom gaf zij hem de 'draad van Ariadne' mee, een kluwen wol, die hij bij het binnengaan van het labyrint moest afwikkelen. Theseus beloofde om haar na het avontuur mee te nemen naar Athene. Toen hij de Minotauros had verslagen, kon hij de weg terugvinden dankzij Ariadnes draad. Op de amfoor geeft Theseus de genadestoot aan het monster.

  • In de tentoonstelling te zien bij foto: overzicht van het paleis van Knossos: de gebouwen liggen rondom het rechthoekige plein  
  • materiaal: zwartfigurig aardewerk
  • datering: 560-550 v.Chr.
37.1816864753456,25.549018363739037

God van de wijn, dans en extase
Dionysos verloor zijn moeder Semele al voor zijn geboorte. Semele verbrandde toen ze de ware gedaante van haar minnaar Zeus zag: niet voor mensenogen bestemd. Zeus nam de vrucht uit haar schoot en plaatste die in zijn dijbeen. Na zijn geboorte op het eiland Naxos verdween Dionysos naar het oosten, waar hij de geheimen van de wijnbouw leerde kennen. Als god van de wijn, dans en extase kwam hij naar Griekenland terug. Koning Pentheus uit Thebe verzette zich tegen de god met zijn losbandige volgelingen, en moest dit met de dood bekopen. Dionysos heeft twee gezichten: hij kan met zijn wijn troosten en inspireren, maar ook mensen tot razernij brengen. ‘Niets teveel' was een oude Griekse wijsheid.
De oude Grieken hielden van wijn. Dionysos (Bacchus bij de Romeinen) was hun wijngod. Hij werd niet alleen vereerd als god van de wijn, maar ook in verband gebracht met de dood en aardse zaken als dronkenschap en extase. Dit beeld toont een duidelijk aangeschoten Dionysos die proostend zijn drinknap heft, terwijl hij in de andere hand een tros druiven vasthoudt. Hij krijgt daarbij hulp van een sater, een vrolijk en ondeugend boswezen uit het gevolg van Dionysos. Hij symboliseert wellust en vervoering. Tussen hen in zit een panter die zijn poot omhoog houdt.

  • In de tentoonstelling te zien bij foto: marmergroeven op Naxos  
  • materiaal: marmer
  • datering: 2de eeuw na Chr.