Klik nogmaals op de knop om de filters te resetten Sluiten

Keizer Trajanus

Dit beeld toont keizer Trajanus in de functie van veldheer. Hij is gehuld in een rijk versierd kuras en een mantel. De decoraties hebben een propagandistische betekenis: griffioenen met een brandende kandelaar; gevleugelde leeuwen met adelaarskoppen; de verstenende blik van de godin Medusa; op de rechterschouder een gestileerde bliksemschicht. Op de flappen onder het harnas zien we figuren uit het mythologische stichtingsverhaal van Rome, zoals de oorlogsgod Mars en zijn zonen Romulus en Remus met de wolvin. Trajanus draagt sandalen, waarboven wolfskoppen zijn aangebracht. Als stut van het beeld dient de stam van een palmboom, symbool van de overwinning.

Het meer dan levensgrote beeld van de Romeinse keizer Trajanus, is een van de beroemdste beelden in de collectie van het Rijksmuseum van Oudheden. Trajanus, die regeerde van 98 tot 117 na Chr., was samen met zijn opvolger Hadrianus een van de succesvolste Romeinse keizers. Nadat in de 1ste eeuw na Chr. de Julisch-Claudische en Flavische keizershuizen aan de macht waren geweest, koos de oude keizer Nervain 98 na Chr. zijn uit Spanje afkomstige adoptiefzoon Trajanus tot opvolger. Trajanus was een uiterst bekwaam veldheer. Tijdens zijn regering werd het Romeinse Rijk onder meer uitgebreid met het grondgebied van de Daciërs, een volk in het huidige Oost-Hongarije en Roemenië. Ter nagedachtenis aan de veldtochten tegen de Daciërs werd in Rome de ‘Zuil van Trajanus’ opgericht, waarop episodes uit de strijd in reliëf werden uitgebeeld.

Dit marmeren keizerbeeld werd begin negentiende eeuw in Utica (Bou-Chater) in Tunesië gevonden. Het toont ons de keizer in zijn functie als veldheer. Hij is gehuld in een borstpanster met daarover een veldheersmantel. Het portret is een van de meest nauwkeurige die bekend is van deze keizer. Het keizerbeeld dateert uit het begin van de 2de eeuw na Chr., kortom uit het begin van de keizerlijke loopbaan van Trajanus. Het toont de keizer als een nuchter en zakelijk man.

Het kuras van de keizer is versierd met verschillende motieven die in reliëf zijn uitgewerkt. Zij behoren tot een programma van officiële ‘rijkskunst’ en hebben duidelijke propagandistische betekenis. Te herkennen zijn met name symbolen van kracht en macht, zoals de griffioenen midden op het pantser aan weerszijden van een brandende kandelaar. Deze gevleugelde leeuwen met adelaarskoppen zijn verbonden met de machtige god Apollo. Verder is de kop van Medusa op de borst afgebeeld. Haar aanblik deed een mens verstenen. Op de rechterschouder is een gestileerde bliksemschicht te zien, het symbool van de oppergod Jupiter.

Op de flappen die onder het pantser uitkomen zien we een aantal figuren die te maken hebben met het mythologische stichtingsverhaal van de stad Rome: de gehelmde oorlogsgod Mars in het midden, met linksonder Romulus en Remus met de wolvin. De tweeling, zonen van de god Mars en de koningsdochter Rhea Silvia, werd op bevel van koning Aemulius – Rhea Silvia’s oom – in het water gegooid. De stroom van de rivier de Tiber voerde het mandje met de baby’s mee, tot het ergens aanspoelde. Een wolvin vond de tweeling en zoogde hen. Tenslotte trof een herder de jongetjes aan en bracht samen met zijn vrouw, hen liefdevol groot. Volwassen geworden, doodden de jongens de boze oom Aemulius en herstelden de macht van hun grootvader Numitor in de stad Alba Longa. Maar ambitieus als ze waren, wilden zij hun eigen stad stichten. Toen ze een geschikte plek hadden gevonden, een zevental heuvels aan de rivier de Tiber, kregen zij ruzie met elkaar. Remus moest dat met de dood bekopen. Vervolgens kreeg Romulus de alleenheerschappij over de nieuwe stad, die naar hem ‘Rome’ werd genoemd.

Trajanus’ officiële dracht als veldheer bestaat verder uit sandalen, waarboven wolfskoppen zijn aangebracht. De armen die oorspronkelijk door middel van doken aan het beeld waren bevestigd, ontbreken helaas. Als stut van het beeld dient een tronk van een palmboom, symbool van de overwinning. De achterzijde van het beeld is nauwelijks uitgewerkt. Dit wijst erop dat het beeld voor een nis was bedoeld. Men kon het werk dus alleen frontaal bewonderen. Dit brengt ons op de betekenis van de keizerstandbeelden die sinds de tijd van Caesar werden vervaardigd. Dergelijke erebeelden stonden in vrijwel iedere Romeinse stad opgesteld op zowel voor het openbare leven belangrijke plaatsen als in privéhuizen of villa’s van particuliere Romeinen. Zij konden de alleenheerser uitbeelden in de verschillende functies die bij het keizerschap of principaat hoorden: gehuld in zijn kuras als veldheer, of gehuld in een toga als consul, redenaar of hogepriester.

De diverse typen keizerbeelden werden uiteraard in verschillende contexten opgesteld. Zo werd een beeld van de keizer als hogepriester (pontifex maximus) vooral bij een tempel of heiligdom geplaatst. Na zijn dood werd een keizer goddelijk verklaard en kreeg zijn eigen tempel waar een speciale cultus plaatsvond. In deze ‘keizertempels’ werden beelden van de vergoddelijkte keizer (divus) opgesteld. Zo was de keizer zowel tijdens zijn leven als na zijn dood in zijn almacht prominent in het Romeinse leven aanwezig.

Romeinen | Relevante voorwerpen

Bezoek ons: