Klik nogmaals op de knop om de filters te resetten Sluiten

Stadhoudersvaas

Deze grote Griekse amfoor heeft al een lange geschiedenis. Omdat hij in het bezit is geweest van stadhouder Willem IV, wordt het de ‘Stadhoudersvaas’ genoemd. Op de vaas zijn verschillende afbeeldingen te zien, onder andere een scène uit de Trojaanse oorlog: de strijd tussen de helden Achilles en Memnon.

De Stadhoudersvaas is een roodfigurige amfoor, gemaakt tussen 330 en 320 v.Chr. in Campanië in Italië. Deze vaas is een van de oudste in Nederland bekende antieke vazen. Hij heeft in de achttiende eeuw toebehoord aan Frederik graaf De Thoms. Hij heeft de vaas rond 1737 in zijn bezit gekregen, ongetwijfeld uit Italië. De Thoms was een romantische avonturier, die het verzamelen van oudheden als grote hobby had. Hij trouwde met Johanna, de dochter van de beroemde medicus Boerhaave, en nam zijn verzameling oudheden toen mee naar Leiden. Na zijn dood in 1751 ging zijn collectie naar het kabinet van stadhouder Willem IV in Den Haag. In 1795 is de amfoor onder Napoleon naar het Louvre in Parijs verhuisd. In deze periode zijn enorm veel kunstschatten door Napoleon uit andere landen gehaald en naar Parijs gebracht. Na de nederlaag van Napoleon in 1815 bij de slag bij Waterloo, werd de vaas weer teruggehaald naar Nederland en kwam hij terecht in het Rijksmuseum in Amsterdam. In 1844 werd hij overgedragen aan het Rijksmuseum van Oudheden.

Op de voorzijde van de amfoor strijden in de onderste zone twee helden uit de Trojaanse oorlog met elkaar. Achilles (links) heft zijn lans en zijn tegenstander Memnon (rechts) zakt hevig bloedend met geknakte speer ineen. Dit gevecht wordt beschreven in de Ilias van Homeros. De helden worden in de bovenzone geflankeerd door hun moeders: Achilles’ moeder Thetis (links) kijkt trots naar haar zoon. Memnons moeder Eos (rechts) loopt in paniek weg.

Tussen de moeders in zit de god Hermes bij een weegschaal die is opgehangen aan een boom. Deze balans beslist over het lot van de twee helden. Het wegen van de zielen heet in het Grieks psychostasie. In de Ilias is het de oppergod Zeus die de ziel van de stervelingen weegt en zo beslist over hun lot. Op deze afbeelding heeft Hermes, de bode van de goden, deze taak van hem overgenomen. Hij zit naast de boom en is te herkennen aan zijn reizigersstaf. De rechter schaal met daarin het lot van Memnon zakt helemaal door. Hij is stervende.

De aanwezigheid van Hermes in plaats van Zeus is niet vreemd, omdat Hermes ook degene is die de schimmen van de doden begeleidt naar de onderwereld. Hij leidt hen veilig langs Kerberos, de woeste driekoppige hellehond die de ingang van de onderwereld bewaakt, en levert hen af bij Charon. Deze zet de doden met zijn bootje over de rivier de Styx. Ze betalen hiervoor met een muntstuk dat de nabestaanden bij de begrafenis onder hun tong hebben achtergelaten. Hermes zal ook de ziel van de dode Memnon begeleiden naar de onderwereld.

Op de hals van de amfoor zijn vrouwen geschilderd, de ene met een fakkel, de andere offerend bij een altaar. Op de schouder zijn aan de voorzijde een stier en een griffioen te zien en aan de achterkant een reeks palmetten. Bijzonder rijke en fantastische veelkleurige ranken met bloemen zijn aangebracht op de zijkanten onder de gedraaide oren. Deze onderstrepen nog eens extra de hoge kwaliteit van deze vaas, die wordt toegeschreven aan de Ixionschilder, die vermoedelijk in Capua werkzaam was tussen 330 en 320 v.Chr.

Grieken | Relevante voorwerpen

Bezoek ons: