Klik nogmaals op de knop om de filters te resetten Sluiten

Sculptuur van Cyprus

Dit votiefbeeld uit Cyprus (eerste afbeelding) diende als eerbewijs aan Aphrodite. Het is gemaakt in de ‘Archaïsche stijl’, vermengd met invloeden uit de omringende landen. Archaïsch is de term voor de starre, onpersoonlijke vroegste kunst in Griekenland. Het beeld is een vrouwenfiguur, gekleed in een nauwsluitende jurk met lange mouwen. Daaroverheen draagt ze een soort schort. Om haar hals hangen vier verschillende colliers. De hooggeplaatste vrouw is wellicht een priesteres, maar kan ook Aphrodite zelf zijn, godin van de liefde en beschermster van het eiland Cyprus. Een ander voorbeeld van de Archaïsche stijl is een levensgrote mannenkop (tweede afbeelding), met de voor die stijl kenmerkende glimlach, amandelvormige ogen en opvallende wenkbrauwen en oogleden.

Het eiland Cyprus heeft door zijn ligging midden in het oostelijk bekken van de Middellandse Zee altijd een speciale positie ingenomen. Het was de aanlegplaats voor het zeeverkeer in dit gebied. De naam ‘Cyprus’ wordt met het Griekse woord voor koper (kypros) in verband gebracht. Dit metaal was een belangrijk exportproduct van het eiland. In de Oudheid zijn op Cyprus invloeden merkbaar vanuit alle windstreken: Anatolië (Turkije) in het noorden, de Levant in het oosten, Egypte in het zuiden en Griekenland in het westen. De Archaïsche stijl die vanaf circa 650-600 v.Chr. in de Griekse kunst te zien is, wordt door de Cyprioten bij wijze van spreken gekopieerd en vermengd met stijlinvloeden uit de omringende gebieden.

Het beeld is gehouwen uit lokale Cypriotische kalksteen. Het stelt een vrouwenfiguur voor die prachtig is uitgedost. Ze draagt een nauwsluitende jurk met lange mouwen met daarover een soort schort. Om haar hals zijn vier verschillende colliers te herkennen. Het zijn vooral deze sieraden die een indicatie zijn voor de datering van het beeld. Bij opgravingen zijn dergelijke colliers van goud en edelstenen gevonden die gemaakt zijn rond 550 v.Chr. De vrouw stelt een rijke, hooggeplaatste persoon voor, wellicht een priesteres. Zij zou ook de godin van de liefde Aphrodite kunnen zijn, de beschermster van het eiland Cyprus. Zij zou geboren zijn uit het schuim van de zee en voor de Cypriotische kust uit het water zijn opgerezen.

Het kapsel van de dame doet wat eigenaardig aan. Het ziet er nogal onnatuurlijk uit. Niet uitgesloten is dat er een pruik is uitgebeeld. Rond het gezicht is een aantal gestileerde krullen aangebracht. De voor de Archaïsche stijl zo kenmerkende amandelvormige ogen sieren haar gezicht. In haar rechterhand houdt zij een lotusbloem vast. Het vrouwenbeeld is waarschijnlijk een votiefgeschenk voor een god of godin. Dit waren ‘cadeaus’ die door de gelovigen in en rondom de tempels werden opgesteld als dank of eerbewijs aan de desbetreffende godheid. Votiefgeschenken werden zowel van steen als van klei gemaakt. Bij Zweedse opgravingen in het dorpje Ayia Irini aan de noord-west kust van Cyprus, zijn in een heiligdom wel honderden, van klei vervaardigde, votiefbeelden teruggevonden.

Een ander typisch voorbeeld van de Archaïsche stijl op Cyprus is de meer dan levensgrote mannenkop. Ook deze kop is vervaardigd uit lokale Cypriotische kalksteen. Het stelt een man voor met een snor en een baard. Hij heeft een lauwerkrans op het hoofd. Het stuk heeft nog kenmerken van de Archaïsche stijl, zoals de geheimzinnig aandoende ‘Archaïsche glimlach’ rond de mond, de amandelvormige ogen en de plastisch uitgewerkte wenkbrauwen en oogleden. Toch is de kop te dateren rond 470 v.Chr. In Griekenland zelf is de archaïsche stijl dan niet meer in de mode en heeft plaatsgemaakt voor de zogenaamde ‘Strenge Stijl’. De beelden worden dan meer naturalistisch: de houding van de figuren is minder stijf en ook is de archaïsche glimlach verdwenen. Toch hebben de beelden nog een streng en stoer aanzien. In gebieden als Cyprus blijven de beeldhouwers echter langer vasthouden aan de oude tradities in de beeldende kunst dan in Griekenland zelf.

Grieken | Relevante voorwerpen

Bezoek ons: