Klik nogmaals op de knop om de filters te resetten Sluiten

Grafreliëfs van Stratokleides en Diodotos

Grafstèles in de vorm van kleine tempels zijn typisch voor Hellenistisch Klein-Azië. Deze twee zijn daar een voorbeeld van. De ene is aan Diodotos en misschien ook aan zijn broer gewijd. Ze staan prominent tussen hun dienaren. De boekrollen op de achtergrond wijzen op hun goede scholing.De andere stèle is van Stratokleides uit Smyrna. De boekrol in zijn hand en de hoorn des overvloeds op de achtergrond suggereren dat hij als hoge ambtenaar had bijgedragen aan de voorspoed van zijn stad.

Langs de westkust van het huidige Turkije (Klein-Azië) dateren de oudste Griekse nederzettingen al uit het begin van het 1ste millennium v.Chr. Deze steden breiden zich in de 8ste en 7de eeuw v.Chr. uit. Daarnaast worden er nieuwe stadstaten, of poleis, gesticht. Voorbeelden hiervan zijn Smyrna, Pergamon en Ephese. Er verrijzen tempels, marktpleinen (agora’s) en andere openbare gebouwen. Vooral in Hellenistische periode (3de en 2de eeuw v.Chr.) komen deze steden tot grote bloei. Er vindt dan een enorme bouwactiviteit plaats die vaak gefinancierd wordt door particuliere geldschieters.

Uit West-Turkije is een groep grafstenen bekend die opvalt door het eigen karakter. Dit type grafmonument is vervaardigd in de 2de eeuw v. Chr. en lijkt qua vorm op een tempeltje (aedicula). De grafstenen bestaan uit een min of meer rechthoekig hoofddeel dat versierd is met een voorstelling in zeer diep reliëf. Aan de zijkanten zijn soms pilasters – ‘vierkante zuilen’ – uitgebeeld. Het geheel wordt bekroond door een driehoekige gevel (fronton) en dakversieringen (akroteria). Oorspronkelijk waren de grafstenen in bonte kleuren beschilderd. Een aantal grafreliëfs van dit type is in de negentiende eeuw in de collectie van het Rijksmuseum van Oudheden terechtgekomen.

De twee grafstenen hebben, zo blijkt uit de Griekse inscripties, toebehoord aan respectievelijk Diodotos en Stratokleides. De overleden mannen verkeren in het gezelschap van hun dienaren die klein zijn weergegeven. Boven de inscripties met de naam van de overledene is een lauwerkrans afgebeeld met daarbinnen de inscriptie: ‘het volk gaf dit’. Blijkbaar zijn de grafstenen op kosten van de (stad)staat vervaardigd, uit dankbaarheid voor de grote verdiensten van beide mannen.

De vorm van de stèle van Stratokleides is nogal ‘hoekig’. Bij nadere inspectie blijkt dat stukken van de bovenzijde verdwenen zijn. In de loop van de geschiedenis heeft men met een zaag er delen vanaf gehaald. Stratokleides is gekleed in een chiton en een zware mantel. Hij is vergezeld van twee dienaren. Rond zijn kale hoofd heeft hij een rolvormige krans of hoofdband. In zijn linkerhand houdt hij een boekrol. Dit duidt erop dat hij kon lezen en schrijven, in tegenstelling tot de meeste van zijn tijdgenoten. Naast zijn hoofd zien we het teken van welvaart, de ‘hoorn des overvloeds’, die op een langwerpige grafsteen rust. Al deze symbolen wijzen erop dat Stratokleides waarschijnlijk een hoge ambtenaar is geweest die heeft bijgedragen aan de rijkdom van de stad – waarschijnlijk Smyrna, het huidige Izmir.

De andere grafsteen heeft toebehoord aan Diodotos, zoon van Diodotos, zo vertelt de inscriptie. Er zijn twee mannen uitgebeeld, vergezeld van een jonge dienares en twee dienaren. Het jongetje in het midden laat het hoofd treurend in zijn linkerhand rusten. De links afgebeelde, wat oudere man met holle wangen, is Diodotos. De naam van de ander, een jongeman, is niet vermeld. Wellicht is het de broer van Diodotos. Tussen de hoofden van beide heren zijn twee kistjes en wat boekrollen te zien. Deze duiden op de goede scholing die beiden hebben genoten. De mannen hebben hun mantel (himation) op de zelfde wijze gedrapeerd als Stratokleides; zij houden met hun omhoog gebogen rechterhand de mantelplooien vast. Alle drie dragen leren sandalen.

Grieken | Relevante voorwerpen

Bezoek ons: