Klik nogmaals op de knop om de filters te resetten Sluiten

Grafreliëf met het afscheid van een krijger

Dit marmeren reliëf, waarvan de bovenzijde ontbreekt, toont twee figuren die in een duidelijke relatie tot elkaar staan. Links is een jeugdige, slanke en goed gebouwde jongeman weergegeven. Aan zijn linkerarm draagt hij een groot, ovaal schild. In zijn naar voren gestrekte rechterhand houdt hij een schaal op. Hij is gekleed in een mantel, die zijn linkerschouder, arm, rug en onderlichaam bedekt. Een brede plooi van de mantel laat hij afhangen van de linkerarm. Hij steunt op zijn linkerbeen, terwijl het rechterbeen losjes naar achteren is geplaatst. Aan zijn voeten draagt hij sandalen.

Tegenover hem staat, in driekwart aanzicht, een vrouw. Zij is gekleed in een chiton, die op de schouders en bovenarmen met knoopjes is vastgezet. Haar mantel (himation) is gedrapeerd om haar linkerschouder en arm, haar rug en onderlichaam. Zij laat het himation in een aantal plooien afhangen tot vlak boven de grond. Haar beide armen zijn naar beneden gericht. De linkerhand rust op de dij, met haar rechterhand houdt zij een schenkkannetje (oinocho) vast. Zij staat in een duidelijke contrapost: het gewicht van het lichaam steunt op het rechterbeen. Het linkerbeen buigt iets naar voren. Aan haar voeten draagt zij dichte schoenen. Het reliëf dateert uit het einde van de 5de eeuw v.Chr., de bloeiperiode van de klassiek-Griekse beeldhouwkunst. De elegante houding van de uitgebeelde personen en de fijne weergave van de dunne gewaden en de lichaamsvormen daaronder maken dit reliëf tot een van de mooiste Griekse sculpturen uit de collectie van het Rijksmuseum van Oudheden.

De vraag welke functie deze stèle had, is niet direct te beantwoorden. Vast staat, dat door de man en vrouw een plengoffer wordt gebracht met behulp van schenkkan en plengschaal. Het schild van de man duidt op een handeling in oorlogstijd: het afscheid van een krijger, bezegeld met een plengoffer om de goden om een veilige terugkeer te vragen? Mogelijk is het stuk een votiefreliëf geweest, dat opgesteld stond bij een tempel. Een tweede, minder waarschijnlijke interpretatie is dat de afgebeelde figuren geen stervelingen zijn, maar goden: de oorlogsgod Ares en zijn partner, de liefdesgodin Aphrodite. Ook in dat geval zou het stuk een votiefreliëf zijn geweest. Een andere mogelijkheid is, dat de stèle bedoeld was als grafreliëf voor een in de strijd gevallen krijger. Door het ontbreken van inscripties is deze vraag vooralsnog niet te beantwoorden.

In de zeventiende eeuw was het reliëf in Rome. Er bestaat een tekening van het stuk in het Museum Chartaceum (het ‘Papieren Museum’), een grote verzameling tekeningen van antieke sculptuur in Rome, aangelegd door de verzamelaar Cassiano dal Pozzo en later uitgebreid door kardinaal Albani. De tekening van het reliëf is samen met 843 andere schetsen uit het Museum Chartaceum in 1762 verkocht aan de Engelse koning en verblijft sindsdien in de bibliotheek van Windsor Castle.

Vergelijken we de tekening met het reliëf, dan valt een aantal verschillen op. In de eerste plaats zijn op de tekening beide figuren blootsvoets afgebeeld, terwijl zij in werkelijkheid sandalen en dichte schoenen dragen. Verder lijkt de krijger op de tekening te zweven. Op het reliëf staat hij met beide voeten stevig op een plint, op gelijke hoogte met de vrouw. De artiest heeft tenslotte de linkerhand van de vrouw niet juist weergegeven: op het reliëf zijn vijf vingers te zien, terwijl op de tekening slechts vier zijn afgebeeld. De duim van het origineel is veranderd in een wat onhandig gestrekte wijsvinger. Wat het meeste opvalt is dat het reliëf in de zeventiende eeuw nog compleet lijkt te zijn geweest. Er is echter iets vreemds aan de hand. Op de Dal Pozzo-tekening draagt de krijger een helm van Romeins model, een stuk wapenuitrusting dat op een Grieks reliëf uit de 5de eeuw v.Chr. niet kn voorkomen. Een mogelijke oplossing voor dit raadsel is, dat de stèle in de zeventiende eeuw met een nieuw stuk is aangevuld op ‘Romeinse’ manier en zo is getekend door de artiest. Later kan de aanvulling weer zijn verwijderd.

Het is ook goed mogelijk dat de kunstenaar het incomplete reliëf mooier heeft willen weergeven en de aanvullingen zelf heeft verzonnen. Dit is vaker het geval bij de Dal Pozzo-tekeningen. Het feit dat aan de bovenzijde van het reliëf geen dookgaten zijn aangebracht voor de bevestiging van een aanvulling, is een goede aanwijzing voor deze laatste veronderstelling.

Grieken | Relevante voorwerpen

Bezoek ons: