Klik nogmaals op de knop om de filters te resetten Sluiten

Dionysos

Deze kop heeft toebehoord aan een kolossaal beeld van Dionysos, de wijngod. Hij heeft een woeste gelaatsuitdrukking met holle ogen en een open mond. Zijn wapperende haren worden bijeengehouden door een haarband. Onder deze band zijn druiven te zien. Het beeld stamt uit de Pergameense beeldhouwschool, die wordt gekenmerkt door grote gespierde figuren en de uitdrukking van pathos. Het tweede Dionysos-beeld stamt uit de Romeinse keizertijd. Bij de Romeinen werd de wijngod Bacchus genoemd. Hier wordt een mooie jongeman met een wijnbladerenkrans op zijn hoofd en een druiventros in de hand ondersteund door een satyr. Er is geen emotie van zijn gezicht te lezen. Naast god van de wijn werd Dionysos-Bacchus ook wel geassocieerd met dronkenschap, extase en de dood.

De indrukwekkende kop heeft toebehoord aan een kolossaal beeld van Dionysos, de god van de wijn. De jonge, baardloze god heeft een enigszins pathetische uitdrukking op het gezicht. Zij wapperende, krullende haren worden bijeengehouden door een haarband. Onder deze band zijn bij de rechter slaap druiven uitgebeeld. De kop heeft dookgaten in het achterhoofd; op die plaats zat de kop oorspronkelijk vastgeklonken aan een achterwand.

De kenmerken van de stijl waarin het beeld is uitgevoerd – de wilde haren en de getergde uitdrukking met de open mond en holle ogen – wijzen op een datering aan het eind van de Hellenistische periode of in de Vroege Keizertijd (100 v.Chr. – 100 na Chr.). Het stuk is afkomstig uit het gebied rond Smyrna, het huidige Izmir in West-Turkije. In deze stad en in het meer noordelijk gelegen Pergamon – het huidige Bergama – waren aan het begin van de 2de eeuw v.Chr. beeldhouwers aan het werk die meer dan levensgrote relifs vervaardigden voor een monumentaal altaar gewijd aan de oppergod Zeus. Dit indrukwekkende monument, waarop de strijd tussen de goden en de Giganten is uitgebeeld, is nu te bewonderen in het Pergamon Museum te Berlijn.

De Pergameense beeldhouwschool wordt gekenmerkt door grote figuren met flinke, bijna ‘opgepompte’ spierpartijen. Men had veel oog voor details en bracht veel actie in de figuren. Ook kregen de beeldhouwers in de Hellenistische periode belangstelling voor een andere thematiek. Men ging zich toeleggen op het uitbeelden van figuren die diepe emoties tonen, zoals pijn en doodsstrijd.

De andere afbeelding toont een beeld uit de Romeinse periode van dezelfde wijngod, die door de Romeinen Bacchus werd genoemd. Ook hier is de god als een mooie jongeman uitgebeeld met een grote krans van wijnbladeren op het hoofd. Hij wordt, beschonken als hij is, ondersteund door een satyr, een van zijn volgelingen. In zijn opgeheven rechterhand houdt Bacchus een druiventros. De emotie die in de Griekse Dionysos-kop is te zien, is in het Romeinse Bacchus-beeld verdwenen. We zien een jongeman van een geïdealiseerde schoonheid.

De mythologische verhalen rondom deze god zijn bijzonder kleurrijk. Zo zou hij geboren zijn uit het dijbeen van zijn vader, de oppergod Zeus. Om uit de handen van zijn jaloerse stiefmoeder Hera te blijven groeide hij op in een afgelegen streek. Toen hij volwassen was, keerde hij in triomf terug naar Griekenland met als doel zijn cultus – het planten van de wijnstok en maken van wijn – te verbreiden. Dionysos’ verbondenheid met wijn komt tot uitdrukking in de druiven en wijnbladeren waarmee hij bijna altijd wordt afgebeeld. Hij is ook de god van het resultaat van het overvloedig drinken van wijn, de dronkenschap en extase. Hij is daarnaast ook verbonden met de cultus voor de doden. Vaak ziet men Dionysische scènes afgebeeld op marmeren doodskisten of sarcofagen. In de Oudheid zag men het maken van wijn – de druiven die bij de oogst worden vertrapt en vervolgens als wijn ‘herrijzen’ – als een metafoor voor de mens die na zijn dood in een gelukzalig hiernamaals wordt herboren.

Voor de Grieken en Romeinen was Dionysos of Bacchus een belangrijke god die ze met verscheidene festivals vereerden. Zo werden door de Grieken in februari de Anthesterin of ‘bloemenfeesten’ gehouden om het naderen van de lente te vieren. De nieuwe wijn werd getapt en overvloedig gedronken. Er werden heuse drinkwedstrijden georganiseerd. Daarnaast waren de Anthesterin ook een kinderfeest. Driejarige jongetjes kregen een krans op het hoofd en een miniatuur-schenkkannetje als teken van het feit dat zij officieel werden opgenomen in de Atheense bevolking. Later in het jaar werden ze ingeschreven in de ‘broederlijsten’, een soort burgerlijke stand. Bij de Romeinen kon het zo wild toegaan op de Bacchanalia, de geheime feesten ter ere van de wijngod, dat deze in de 2de eeuw v.Chr. in heel Italië door de autoriteiten werden verboden.

Grieken | Relevante voorwerpen

Bezoek ons: