Klik nogmaals op de knop om de filters te resetten Sluiten

Bedroefde Eros

Eros was in de Griekse mythologie het zoontje van de liefdesgodin Aphrodite. De vierde-eeuwse topbeeldhouwers Praxiteles en Lysippos maakten standbeelden voor het Eros-heiligdom in Thespiai. Het bekende wapen van Eros, de pijl en boog, wordt pas voor het eerst genoemd door de tragediedichter Euripides. Eros werd al gauw getrivialiseerd. ‘Eroten’ worden voorgesteld als stoute kinderen, in grotemensenberoepen, maar ook als doodsdemonen.

Op deze marmeren rand van een waterput ziet men eroten in een bootje, de ene roeit en de ander inspecteert een visnet. Een ander beeldje toont een halfslapende Eros ondersteund door een fakkel. Zijn hoofd rust op zijn rechterhand en linkerschouder. In zijn linkerhand houdt hij stengels en knoppen van papaverbollen vast. Het beeldje symboliseert de dood.

Eros is in de Griekse mythologie het zoontje van de liefdesgodin Aphrodite. Als vaders worden verschillende goden genoemd, het vaakst Hermes en Ares. De naam Eros is afgeleid van eraein, het Griekse werkwoord voor verlangen en liefhebben. Van een reguliere Eros-cultus met tempels en festiviteiten is slechts op drie plaatsen in Griekenland sprake. De belangrijkste verering genoot hij in Thespiai, in de landstreek Boeoti, waar zijn cultus nauw verbonden was met vruchtbaarheidsrituelen. De god werd als natuurkracht vereerd in de vorm van een ruwe steen. Jaarlijks werden ter ere van Eros sportwedstrijden gehouden, de Erotidin, die bijzonder populair waren en het tot in de Romeinse Keizertijd uithielden. De belangrijkste vierde-eeuwse beeldhouwers Praxiteles en Lysippos vervaardigden standbeelden van Eros voor dit heiligdom.

De bekende wapens van Eros, de pijl en boog, werden voor het eerst genoemd in de 5de eeuw v.Chr. door de tragediedichter Euripides. Daarna komen deze attributen ook in de beeldende kunst voor. Wanneer Eros de opdracht van zijn moeder krijgt iemand verliefd te maken, schiet hij een onzichtbare liefdespijl in het hart. Vaak werd echter op een dubieuze manier gespeeld met de gevoelens van de getroffene, zoals de nimf Daphne moest ondervinden. Ook Aphrodite zelf was niet immuun voor de pijlen van haar zoontje: toen zij hem een keer wilde aanhalen, liep zij een schram op en raakte zij verteerd door liefde voor de mooie Adonis.

In de antieke vaasschilderkunst werd Eros vanaf de 4de eeuw v.Chr. meer en meer een genrefiguur, afgebeeld om een sfeer van verleiding, vrouwelijkheid en erotiek op te roepen. Ook meerdere Eros-figuurtjes (eroten of cupido’s) kwamen voor, bijvoorbeeld in de beroemde schildering die de artiest Aetion maakte van de bruiloft tussen Alexander de Grote en zijn Perzische bruid Roxane. Op die schildering, die nog alleen uit beschrijvingen bekend is, was te zien hoe twee eroten de bruid toonden aan de bruidegom door haar mantel op te lichten en alvast een sandaal los te maken. Een ander Eros-figuurtje trok Alexander aan zijn mantel voorwaarts in de richting van het huwelijksbed. Op de achtergrond was te zien hoe de rest van de eroten, als stoute kinderen, aan het spelen waren met de wapenuitrusting van de koning.

Eroten die beroepen uitoefenen uit de wereld van de volwassenen treffen we aan op deze marmeren rand van een waterput, daterend uit de Romeinse keizertijd, zijn twee eroten bezig te vissen. De een roeit het bootje, terwijl de ander ingespannen tuurt naar de inhoud van zijn visnet. Deze eroten/cupido’s kregen een lange geschiedenis in de westerse kunst. Ze verschenen als engeltjes in de kerken en als ‘putti’ in de werken van de Italiaanse renaissance. Zie voor de andere kant van deze waterput: de zeegoden Okeanos en Triton.

Het beeldje van Eros met fakkel toont een ander aspect van het godje. Het is vervaardigd van grofkorrelig marmer, afkomstig van het eiland Thasos. Eros is half slapend uitgebeeld, steunend op een fakkel, die hij onder zijn linkeroksel heeft geklemd. Zijn hoofd rust vermoeid op de rechterhand en linkerschouder. De ogen zijn gesloten. Het beeldje symboliseert op een serene manier de dood. De fakkel wordt gedoofd, het lichaam is vermoeid en de eeuwige slaap doet zijn intrede. Eros verschijnt hier als doodsgenius, als Thanatos. Dit type beeldje was bijzonder geliefd. Soms draagt Eros een krans, die verwijst naar het drinkgelag, met andere woorden naar de roes van het leven die nu voorbij is. Hier lijkt Eros met zijn linkerhand stengels en knoppen van papaverbollen vast te houden, die verwijzen naar de eeuwige slaap.

Grieken | Relevante voorwerpen

Bezoek ons: