Klik nogmaals op de knop om de filters te resetten Sluiten

Cycladen-idolen

Cycladische idolen zijn genoemd naar een eilandengroep in de Egeïsche zee, waar ze veel voorkomen. Het zijn gladde, marmeren abstracte mensfiguren. Er zijn veel verschillende idolen: in de vorm van een viool, met stompe armpjes en andere met over elkaar gevouwen armen. Deze idolen zijn vaak als grafgift gevonden, maar ook aangetroffen bij opgravingen in nederzettingen. De functie van deze beelden is onduidelijk. Het kunnen cultusbeelden van een moeder- of vruchtbaarheidsgodin zijn geweest, maar ook speelgoed, of begeleiders van de zielen naar de onderwereld.

Een van de oudste typen Griekse marmeren beelden dateert uit de Vroege Bronstijd (3000-2000 v.Chr.). Deze groep sculpturen dankt haar naam ‘Cycladen-idolen’ aan de eilandengroep in de Egeïsche Zee waar ze is vervaardigd, en het Griekse woord voor beeld: eidolon. De idolen doen, hoewel ze zo’n 4500 jaar oud zijn, wonderlijk ‘modern’ aan. Ze stellen zeer schematisch weergegeven, menselijke figuren voor. In de meeste gevallen gaat het om vrouwen, gezien de borsten en soms dikke – zwangere – buik. De grootte van de beelden varieert nogal. De meeste exemplaren zijn tussen de tien en dertig centimeter hoog, maar enkele zo’n vijfenzeventig centimeter.

De idolen werden vervaardigd uit ruwe stukken marmer, die op het strand van de Cycladen waren aangespoeld. Met voorwerpen van rechte, ronde en driehoekige vorm werden op het marmer de lichaamsproporties aangegeven. Voor het bewerken van het marmer hanteerde men werktuigen, gemaakt van hout, been en steen (met name obsidiaan, een zwart vulkanisch gesteente). Voor het glad afwerken van het oppervlak werd poeder gebruikt dat een schurende werking had. De idolen werden ook beschilderd. Op een aantal zijn nog de sporen te zien van bijvoorbeeld de weergave van ogen.

Met de introductie van brons – een legering van koper en tin – rond 3000 v.Chr. kwamen bronzen werktuigen in gebruik. Deze zijn zeer geschikt voor de bewerking van steen. Met dit gespecialiseerde gereedschap begon men steeds grotere en complexere vormen te maken. Naast de vrij platte idolen, werden soms ook driedimensionale figuren vervaardigd. Zo is een klein aantal ‘muzikanten’ teruggevonden, mannenfiguren die een harp of een fluit bespelen.

Binnen de groep Cycladen-idolen is een ontwikkeling te onderscheiden van zeer primitieve naar steeds meer ‘menselijke’ figuren. Het Rijksmuseum van Oudheden heeft voorbeelden van enkele typen in zijn collectie. Het oudste is het idool van het zogenaamde ‘viool-type’. Daarna komt het idool met stompe armpjes van het zogenaamde Louros-type, genoemd naar een belangrijke vindplaats op het eiland Naxos. Het idool van het ‘type met de over elkaar gevouwen armen’ is de meest recente van de drie typen in dit museum. Het dateert uit circa 2500 v.Chr.

De Cycladische samenleving die deze idolen heeft voortgebracht, bestond uit kleine boerengemeenschappen. Men begroef de doden in ‘kistvormige’ graven. Daarin werd de overledene op de zij, in gehurkte houding, bijgezet. Soms werd een steen onder het hoofd van de dode geplaatst als ‘hoofdkussen’. Als grafgift gaf men in een aantal gevallen stenen vaatwerk en een idool mee. De nederzettingen die meestal aan de kust van de eilanden waren gelegen, onderhielden met behulp van kleine boten onderling contact. Op deze wijze werden grondstoffen, zoals koper, tin en obsidiaan, maar ook technologische kennis uitgewisseld.

De meeste idolen zijn gevonden in graven, maar een aantal is aangetroffen bij opgravingen in nederzettingen. Dit heeft ertoe geleid dat in de loop van de tijd veel functies voor de beelden zijn gesuggereerd: van cultusbeeld van een moeder- of vruchtbaarheidsgodin, tot speelgoedpop, of begeleider van de zielen naar de onderwereld. De precieze betekenis van de prachtige beeldjes is echter nog steeds niet duidelijk.

Rond 2000 v.Chr. stopt men met de vervaardiging van Cylcaden-idolen. Pas gedurende de Late Bronstijd (circa 1500-1200 v.Chr.) worden door de toenmalige bewoners van Griekenland – de Minors en de Mykeners – weer beeldhouwwerken in steen gemaakt, maar ook hier komt in 1200 v.Chr. een einde aan. In de ‘duistere eeuwen’ die dan aanbreken, worden er vrijwel geen beelden in steen gemaakt. Vanaf de 8ste eeuw v.Chr. vindt er in Griekenland een opleving in de kunst plaats. Men begint te experimenteren met houten cultusbeelden die met brons- of goudplaat bedekt konden worden. Zo’n beeld (xoanon) stond opgesteld in de tempel. Vanaf de 7de eeuw v.Chr. worden er opnieuw stenen sculpturen vervaardigd. Volgens de overlevering stond de van Kreta afkomstige beeldhouwer Daidalos aan de wieg van deze ontwikkeling.

Grieken | Relevante voorwerpen

Bezoek ons: