Klik nogmaals op de knop om de filters te resetten Sluiten

Adorant uit Kreta

Sinds 1600 v.Chr. komen op Kreta bronzen mens- en dierfiguren voor. Een voorbeeld is deze adorant, een man in aanbidding voor een godheid. Zijn houding is dynamisch en expressief: hij buigt ver naar achter door en zijn spieren zijn duidelijk te zien. Het is de enige bekende adorant die een ronde, slappe hoed draagt. De beschaving op Kreta waaruit dit beeldje is voortgekomen beleefde tussen 2000 en 1450 v.Chr. haar grootste bloei, waarvan spectaculaire vondsten nog altijd getuigen. Rond 1450 v.Chr. maakte waarschijnlijk een vulkaanuitbarsting een einde aan deze Kretenzische cultuur, waarna de Myceense Grieken op Kreta kwamen.

Het oudste bronzen voorwerp uit de Grieks-Romeinse collectie van het Rijksmuseum van Oudheden is dit beeldje van een adorant, een man in aanbidding voor een godheid. Veel van dergelijke adoranten zijn op Kreta gevonden, bij paleizen, heiligdommen en in grotten, die vaak als heilige plaats vereerd werden. Sinds 2000 v. Chr. komen op Kreta bronzen mens- en dierfiguren voor.

Het beeldje is massief gegoten en het oppervlak is niet gepolijst, hetgeen het stuk een aantrekkelijke ruwheid geeft, die ver verwijderd is van de verfijning van de klassieke Griekse bronsbewerking. De houding is dynamisch en expressief: de man buigt zich ver achterover en spant zijn armen voor de borst, terwijl het hoofd wat naar voren neigt. De spieren zijn geaccentueerd, vooral in de schouderpartij en de bovenarmen. Het haar van de man ligt kort om het voorhoofd, laat de oren vrij, en valt vervolgens in lange krullen tot diep op de rug. Om het slanke middel is een lendenschort gedrapeerd, dat door een ronde gordel wordt vastgehouden en van achteren in een punt afhangt. Van voren is de doek samengevouwen, en bedekt in enkele etages de dijbenen. Op het hoofd draagt de man een ronde, slappe hoed. De onderbenen en de handen zijn helaas afgebroken.

Bij bronzen en terracotta beeldjes van adoranten komen enkele variaties in de houding voor. De meeste beeldjes richten een arm op, met de hand tegen het voorhoofd, de slaap of de wenkbrauw. De pose met twee opgeheven handen komt minder vaak voor, maar moet waarschijnlijk ook beschouwd worden als een houding van eerbied voor de grote godin van Kreta. Geen van de bekende beeldjes van adoranten draagt de ronde hoed van dit exemplaar: het is een uniek element.

De beschaving op Kreta, die tussen ca. 2000 en ca. 1450 haar grootste bloei beleefde, dankt haar ontdekking aan de Engelse archeoloog Sir Arthur Evans (1851-1941). Van 1900 tot 1905 groef hij op de heuvel, die het beroemde paleis van Knossos bedekte. De uiterst ingewikkelde plattegrond van dit gebouw was in de Griekse mythologie blijven voortleven als het labyrint, de doolhof waarin de Minotauros was opgesloten, die uiteindelijk door de Atheense held Theseus werd gedood. Ook op andere plaatsen op Kreta werden dergelijke paleizen ontdekt: Phaistos, Mallia en Zakro. De spectaculaire vondsten die bij deze paleizen werden gedaan brachten de onderzoekers in contact met een wereld die vierduizend jaar lang verborgen was gebleven: wandschilderingen met atleten en stieren, aardewerk met inktvissen en dolfijnen, sieraden in de vorm van bijen met een honingraat.

Rond 1450 v.Chr. kwam er een abrupt einde aan deze bloeiende cultuur: alle paleizen, steden en villa’s werden verwoest. Vondsten van puimsteen in de paleizen doen vermoeden dat de uitbarsting van de vulkaan op het eiland Thera het einde heeft betekend voor de Kretenzische cultuur: vloedgolven, aardbevingen, branden en lucht-schokgolven kunnen in samenhang met asregens het leven op Kreta in hevige mate ontregeld hebben. Slechts het paleis van Knossos werd hersteld en bleef in gebruik, maar onder vreemde, nieuwe heersers, afkomstig van het vasteland: de Myceense Grieken. Het beeldje uit het Rijksmuseum van Oudheden dateert uit de tijd voorafgaand aan deze verwoestingen, de eerste laat-Minosche periode, ca. 1580-1475 v.Chr. De voorliefde om kunstvoorwerpen van brons te vervaardigen vond geen gevolg bij de Myceners: zij werkten liever in terracotta en reserveerden het brons voor wapens en gebruiksvoorwerpen.

Grieken | Relevante voorwerpen

Bezoek ons: