Klik nogmaals op de knop om de filters te resetten Sluiten

Askisten met Eteokles, Polyneikes en Echetlos

In de Etruskische stad Chiusi werden askisten van terracotta met mallen gemaakt. Een populair thema was de strijd tussen Oidipous’ zonen Eteokles en Polyneikes (tweede afbeelding). Toen hun vader in ballingschap ging streden zij om zijn troon. Ze kwamen in een tweegevecht om, waarbij de stervende Polyneikes zijn broer van onderen in de buik nog dodelijk wist te raken. De stervende broers worden op de askist geflankeerd door gevleugelde Etruskische doodsdemonen. Een ander geliefd thema staat op de tweede kist: de legendarische boer Echetlos die de Grieken te hulp schoot en met zijn ploeg duizenden Perzen doodde (eerste afbeelding). Misschien schuilen er politieke motieven achter de keuze voor dit thema.

Vele tragedies zijn gewijd aan Oidipous en zijn familie. Zonder het te weten doodde Oidipous zijn vader, huwde later zijn moeder en verwekte kinderen bij haar. Door eigen toedoen ontdekte Oidipous de waarheid, erkende de schande en kon het daglicht niet langer verdragen: hij stak zich beide ogen uit. De vloek die op hem rustte zette zich in de latere generaties voort.

Zijn zoons Eteokles en Polyneikes betwistten elkaar het koningschap over Oidipous’ stad Thebe. Volgens n versie van het verhaal spraken zij af het rijk beurtelings voor een jaar te regeren. Eteokles weigerde echter na zijn termijn de troon af te staan aan zijn broer, waarop deze wegtrok naar Argos. Hij trouwde er met de koningsdochter Argia, verzamelde een legermacht en trok met zijn schoonvader Adrastosop tegen Thebe. De gevechten tussen de legers bleven onbeslist, waarop besloten werd tot een tweegevecht tussen de beide broers. Eteokles bracht in het gevecht Polyneikes een dodelijke wond toe en leek de overwinning te behalen, maar terwijl Polyneikes op zijn knieën ineen zakte wist hij met zijn laatste kracht nog toe te slaan: hij stak Eteokles in de buiken doorboorde diens lever. Beide broers kwamen om het leven. Nieuwe gevechten tussen de legers laaiden op, waaruit de Thebanen als overwinnaars tevoorschijn traden. De strijd tussen Eteokles en Polyneikes staat beschreven in Euripides’ tragedie Phoenissae.

Terracotta askistjes uit Chiusi sluiten nauw aan bij de beschrijving van Euripides: links staat Eteokles, die zijn broer in de hals verwondt. Polyneikes stort ter aarde, maar raakt met een opwaartse beweging Eteokles in de buik. Achter beide strijders staan gevleugelde demonen met uitgestrekte rechterarm en fakkels in de linkerhand: de Etruskische doodsdemon Vanth, die klaar staat om de zielen van de overledenen weg te rukken naar het dodenrijk.

Dergelijke askistjes werden in Chiusi tegen het einde van de 2de eeuw v.Chr. in massaproductie vervaardigd. Met behulp van mallen werd het reliëf uitgevoerd. Na het bakken werden de kistjes met felle kleuren beschilderd, waarvan nog resten te zien zijn. Het deksel toont de overledene: soms aanliggend zoals op de Volterraanse kisten, maar meestal in een deken gewikkeld op een doodsbed, het hoofd rustend op kussens.

Een tweede favoriet thema van de terracotta-werkers in Chiusi was de strijd van Echetlos tegen de Perzen. De antieke schrijver Pausanias vermeldt in zijn reisbeschrijving van Griekenland een wandschildering in de Stoa Poikil (de ‘schilderijengalerij’) te Athene met als onderwerp de slag bij Marathon (490 v.Chr.). Tijdens deze strijd om de Griekse vrijheid verscheen plotseling een man met het uiterlijk van een boer, gewapend met een ploegschaar. Met dit wapen doodde hij duizenden Perzen. Na de strijd was hij verdwenen; de Grieken kregen van godswege het bevel om eer te bewijzen aan de held Echetlos.

Het decoratieschema van de askistjes uit Chiusi gaat waarschijnlijk terug op de beroemde schildering die Pausanias beschrijft. Wij zien Echetlos op de rug. Hij is naakt, op een band rond de buik na, en heft zijn ploeg om de genadestoot toe te dienen aan een gevallen Perzische soldaat. Tegenover hem staat een Griekse krijger, met helm en korte cape. De bloedige strijdscènes van zowel Eteokles en Polyneikes als van Echetlos komen in de Etruskische kunst voor op een moment dat Italië geteisterd werd door oorlogen en tonen wellicht een reflectie van deze periode van neergang in de Etruskische cultuur. Misschien is het thema van de boer die strijd levert tegen soldaten een verwijzing naar de landhervormingen die door de Romeinen aan Etrurië werden opgelegd. Deze onteigeningen kwamen ten goede aan Romeinse veteranen en zorgden voor grote sociale onrust in Italië.

Etrusken | Relevante voorwerpen

Bezoek ons: