Klik nogmaals op de knop om de filters te resetten Sluiten

Kunstwerken in klei

De techniek van het bewerken van gebakken klei (koroplastiek), werd in Etrurië geïntroduceerd door kunstenaars uit de Griekse stad Korinthe. De terracotta-kunst bloeide in Etrurië bij gebrek aan marmer voor beeldhouwwerk. Behalve beelden en sarcofagen maakte men votiefgiften van terracotta, soms in de vorm van lichaamsdelen, zoals een hand of een voet. Antefixen, de overhangende terracotta dakpannen van Etruskische tempels, dienden om de overwegend houten constructies tegen de weersinvloeden te beschermen. Ze droegen verschillende soorten versiering, zoals het afgebeelde hoofd van een Menade, de volgelinge van de wijngod Dionysos.

De Romeinse schrijver Plinius vermeldt in zijn Naturalis Historia dat de Griekse havenstad Korinthe het centrum was van de terracotta-bewerking (koroplastiek). Naar zijn zeggen was de terracotta-werker Boutades uit Sikyon de eerste die een meer dan levensgroot reliëf van gebakken klei maakte. Dit was niet zijn enige prestatie: hij staat ook te boek als de uitvinder van de techniek om mallen te gebruiken om voorwerpen in series te vervaardigen.

De introductie van de koroplastiek in Etrurië staat in verband met Korinthe. In het gezelschap van de naar Etrurië gevluchte Corinthiër Demaratos bevonden zich drie kunstenaars, die de techniek om met klei te werken met zich mee namen. Hun activiteiten vonden plaats in een periode dat er in Etrurië een stroom van invloeden uit Korinthe kwam, zoals de import van keramiek. De Etrusken namen de techniek van de kleibewerking snel over. Van enkele artiesten zijn de namen ons bekend: in de tijd dat Etruskische koningen heersten over Rome (6de eeuw v.Chr.) werkte de kunstenaar Vulca uit Veii aan de terracotta beelden voor de tempel van Jupiter op het Capitool. Uit dezelfde tijd stamt een serie levensgrote beelden uit Veii, die het dak van een tempel sierde.

In Etrurië, een gebied waar geen marmer voor beeldhouwwerk werd gevonden, bereikte de terracotta-kunst grote hoogten. Naast de vrijstaande sculptuur (zoals de genoemde beelden uit Veii) kan een aantal genres onderscheiden worden. In de eerste plaats de sarcofagen, die de as van de overledenen bevatten. Een beroemd exemplaar uit de 6de eeuw v.Chr. stamt uit Cerveteri (thans in de Villa Giulia te Rome); het toont op het deksel een liggend echtpaar.

Wie ziek was kon de godheid om genezing vragen. Vaak ging dat verzoek gepaard met een geschenk in de vorm van het te genezen lichaamsdeel. Deze votiefgeschenken werden in de tempel aan de god gewijd. Vaak komt een hoofd als votiefgave voor, bij de Etrusken het belangrijkste lichaamsdeel en symbool voor de hele mens. Sommige votiefkoppen tonen al neiging tot individualisering: zij zijn voorlopers van het portret. Naast koppen komen ook andere lichaamsdelen voor: handen, voeten, armen, benen, borsten en zelfs ingewanden en geslachtsdelen.

De Etruskische tempel was opgetrokken uit steen en hout. Stenen blokken werden gebruikt voor de fundering, het podium en – in sommige gevallen – voor de opbouw van de cella, de centrale ruimte waarin het godenbeeld stond. De bovenconstructie werd in hout uitgevoerd en voorzien van een dak van grote terracotta dakpannen. De houtbouw werd gedeeltelijk bedekt met gedecoreerde terracotta platen, om het gebouw te beschermen tegen weersinvloeden. Ook de overhangende dakpannen waren voorzien van een decoratie: Gorgo-koppen en silenen komen veel voor, maar ook hoofden van maenaden, vrouwelijke volgelingen van Dionysos, zoals het afgebeelde exemplaar. De kleurresten zijn hier goed bewaard gebleven. Deze afsluitende dakpannen worden antefixen genoemd.

De Etruskische tempels gaven aldus een bonte aanblik, nog versterkt door terracotta beelden op de nokbalk en in het front van de tempel. De houten balken konden ook op andere wijze beschermd worden tegen weer en wind. In een enkel geval zijn gedecoreerde bronzen platen gebruikt, een kostbaar materiaal. De vorm van de terracotta platen lijkt een imitatie te zijn van deze dure bronzen voorbeelden.

Etrusken | Relevante voorwerpen

Bezoek ons: