Klik nogmaals op de knop om de filters te resetten Sluiten

Bronzen voorwerpen uit de Villanova-cultuur

Etrurië dankte zijn rijkdom aan de metaalindustrie. Om zijn commerciële belangen veilig te stellen ontstond ook een grote zeemacht. Heel kenmerkend voor de vroege Etruskische producten uit de Villanova-cultuur is het gebruik van brons. Deze urn (eerste afbeelding) is daar een voorbeeld van. Mantelspelden (fibula’s) waren er in alle soorten en maten (tweede afbeelding). De grootste waren waarschijnlijk alleen maar statussymbool. Naar de vorm van de boog wordt onderscheid gemaakt in slang-, boot- en bloedzuigerfibula’s. Slangfibula’s komen voornamelijk in mannengraven voor, net als scheermessen.

De winning van ijzer, koper en tin in het Tolfa-gebergte rond Tarquinia en in het noorden van Etrurië bij Populonia, Vetulonia en op Elba legde de kiem voor de rijkdom en macht van de Etrusken. De handel in erts leidde tot contacten met het oostelijke Middellandse-Zeegebied, maar was ook aanleiding om een goede verdediging op zee te organiseren ter bescherming van de rijke mijngebieden. Dat vormde het begin van de Etruskische hegemonie op de wateren rond Italië. Een aantal voorwerpen die de kunst van het brons bewerken in de Villanova-periode illustreren is hier bijeen gebracht.

Naast het gebruik om crematieresten te begraven in de grote bikonische urnen van impasto, kende men ook de gewoonte om de as te verzamelen in bronzen urnen. Zuid-Etrurië was het centrum van de productie van dergelijke objecten. Deze bronzen urn uit het Rijksmuseum van Oudheden is aangekocht in de omgeving van Napels, een gebied waar vele Villanova-vondsten zijn gedaan.

De urn (eerste afbeelding) rust op een hoge, trompetvormige voet. Het lichaam heeft de vorm van een halve bol en is door een serie nagels verbonden met de overkragende bovenzijde van de urn. De hals en mond zijn vrij smal. Het geheel wordt afgesloten door een dekseltje. De decoratie is op de bovenzijde goed bewaard: in de dunne bronsplaat is een geometrisch lijnmotief gehamerd. Op de knik is een opstaand handvat aangebracht. Een tweede handvat ontbreekt. Wellicht is het verloren gegaan, maar een rituele verwijdering zoals bij de bikonische urnen in impasto is ook mogelijk.

Fibula’s in brons (tweede afbeelding) werken volgens hetzelfde principe als veiligheidssspelden. Zij zijn opgebouwd uit een beugel met aan de uiteinden een speldhouder en een spiraal die voor de vering zorgt. De spiraal loopt uit in de speld. De fibula’s werden gebruikt om kleding vast te zetten, maar dienden tegelijkertijd als een sieraad dat status en macht aanduidde: zij waren hun gewicht in brons waard. Extreem grote en zware exemplaren zijn waarschijnlijk in het dagelijks leven nooit gedragen, maar werden speciaal voor het graf vervaardigd.

De benamingen voor de fibula’s zijn afgeleid van hun vorm. De slangfibula bestaat uit een slingerende draad brons, soms met meerdere windingen. Slangfibula’s werden vooral door mannen gedragen. Ze komen voor bij andere mannelijke grafgiften, zoals helmen, wapens en scheermessen. Als de beugel van de fibula breder wordt uitgevoerd spreekt men met een Italiaanse term van een fibula a sanguisuga (bloedzuigerfibula). De beugels van dit type kunnen massief zijn zoals bij de slangfibula, maar ook holle exemplaren komen voor. Een verdere ontwikkeling is de geheel holle, open beugel, in de vorm van een bootje: de fibula a navicella (bootfibula). Beide laatstgenoemde typen zijn vrouwenattributen. De decoratie is eenvoudig: geometrisch geordende lijnen, chevrons en cirkeltjes.

Scheermessen komen in grote hoeveelheden voor in de putgraven van de Villanova-begraafplaatsen. Ze bestaan uit een dunne, halvemaanvormige bronzen plaat, die scherp geslepen is en vaak is voorzien van een handvat en oogje. Het mes werd gebruikt door het blad tussen duim en vingers in de halfronde inkeping vast te houden, zoals men een schilderspalet hanteert. Aan het oogje kon het mes na gebruik weer worden opgehangen.

Etrusken | Relevante voorwerpen

Bezoek ons: