Klik nogmaals op de knop om de filters te resetten Sluiten

Sieraden van barnsteen

Fossiel hars, dat we beter kennen onder de naam barnsteen, is nog steeds een geliefd materiaal voor het maken van kralen en andere sieraden. Barnsteen wordt voornamelijk gevonden rond de Oostzee en het oostelijke deel van de Noordzee en bij de Deens/Duitse kust. Het spoelt vrij uit oude bodemlagen en kan dan op het strand verzameld worden.

Barnsteen was in de prehistorie een zeer gewild artikel. Via een uitgebreid handelsnetwerk raakte het verspreid over grote delen van Europa. Dit handelsnetwerk wordt vanwege zijn omvang en karakter ook wel de Barnsteenroute genoemd, als equivalent van de middeleeuwse Zijderoute vanuit China.

De intensieve handel in barnsteen bracht rijkdom en welvaart voor de mensen in het herkomstgebied van het barnsteen. Het wekt dan ook geen verbazing dat in die gebieden enorme aantallen bronzen voorwerpen gevonden worden. Dit brons was oorspronkelijk afkomstig uit Midden-Europa en diende waarschijnlijk als ruilobject voor het barnsteen. In de loop der tijd kon zich door de enorme toevoer aan brons in Skandinavi een eigen bloeiende bronsindustrie ontwikkelen.

Ook in Nederland kan barnsteen gevonden worden. Momenteel zijn er op de stranden langs de Noordzee, op de Waddeneilanden, in de keileem van Drenthe en op de Veluwe kleine stukjes barnsteen te vinden. Vroeger moet er meer geweest zijn, zoveel zelfs dat nog in de 19de eeuw verffabrieken barnsteen opkochten om er vernis van te maken. Het lijkt erop dat in de prehistorie de hoeveelheid barnsteen niet groot is geweest. De stukjes barnsteen uit ons land zijn aanmerkelijk kleiner en van slechtere kwaliteit als het Oostzeebarnsteen. Toch werd het wel verzameld en verwerkt tot kleine kralen. Bij Velsen is een nederzetting uit de bronstijd opgegraven met grote hoeveelheden mislukte kralen, afvalstukken en vuurstenen boortjes om de gaten te maken. Dit is het bewijs dat barnsteen in ons land verzameld en bewerkt werd. Het zal echter nooit een grote economische betekenis gehad hebben en zeker niet die welvaart hebben gebracht als in het Oostzeegebied.

De oudste barnsteenvondsten in ons land zijn ca. 6200 jaar oud. In een grafveld bij Swifterbant in Oostelijk Flevoland werden barnstenen kralen gevonden die als een hoofdband om de schedel van de doden waren aangebracht. Uit het laat-neolithicum kennen we uit klokbekergraven behalve kralen ook veel ingenieus gemaakte barnstenen knoopjes en hangers. De knoopjes kunnen als versiering op de kleding zijn genaaid of hebben als echte kledingknoopjes gefunctioneerd.

De meeste barnsteenvondsten dateren uit de brons- en ijzertijd. In deze perioden werd het Skandinavische barnsteen gemporteerd in de vorm van ruwe brokken en mogelijk als kant en klare kralen. Een fraai voorbeeld is het kralensnoer uit de Emmerdennen bij Emmen. Het werd gevonden in een grafheuvel en was met wat beenderresten in een kleine pot gestopt. Behalve de barnstenen kralen zit er aan het snoer ook een kraal van bergkristal. Door verwering in de bodem heeft het barnsteen helaas zijn mooie glans verloren.

In venen wordt ook barnsteen gevonden. Meestal gaat het om offers, zoals de bronzen halsringen uit het Uddelerveen. Aan een van de halsringen is een grote barnstenen kraal bevestigd. Hier heeft de verwering geen kans gekregen en glimt het barnsteen nog als in vroeger dagen.

Nederland in de Prehistorie | Relevante voorwerpen

Alle topstukken

Bezoek ons: