Klik nogmaals op de knop om de filters te resetten Sluiten

Het mannetje van Willemstad

De aanleg van de Volkeraksluizen in het kader van de Deltawerken leverde een zeer opmerkelijke vondst op: een houten beeldje dat dateerde uit het eind van het mesolithicum. Op een diepte van acht meter onder de waterspiegel groeven enkele werklieden op 21 april 1966 een dunne veenlaag weg. Tussen de wortels van een eik vond een van hen het beeldje. In het mesolithicum moet het doelbewust tussen de wortels zijn geplaatst. Door de snelle stijging van de grondwaterspiegel kwam het in een gunstig conserverend milieu terecht en bleef het gespaard voor het nageslacht.

Het beeldje is gesneden uit een plankvormig stuk eikenhout en stelt een menselijke figuur voor waarvan alleen het hoofd in detail is uitgewerkt. De schedel, de grote ogen, de lange neus en de geopende mond zijn naturalistisch weergegeven – de overige onderdelen zijn minder zorgvuldig uitgesneden. Het hout is met behulp van een radiokoolstofdatering (C14) gedateerd en dat leverde een ouderdom van ongeveer 5400 v.Chr. op. De ouderdom van de veenlaag waarin het beeldje lag was hiermee in overeenstemming.

Er bestond steeds enige twijfel over de echtheid van het beeldje. Deze twijfel werd vooral gevoed door het gegeven dat een opvallend voorwerp met een dergelijke hoge ouderdom nog bewaard was gebleven en dat de voorstelling nauwelijks parallellen in Noordwest-Europa had. Er zijn uit deze periode nu meer menselijke afbeeldingen bekend, zodat het beeldje niet meer een unicum is.

Uit de studie van gemeenschappen van dat soort jager-verzamelaars in Noord-Amerika blijkt dat men allerlei rijk versierde, oorspronkelijk functionele, voorwerpen heeft die een decoratieve en symbolische functie vervullen. Uit Nederland kennen we bij voorbeeld stenen waarop geometrisch motieven of menselijke afbeeldingen zijn gegraveerd. Een ander verschijnsel is dat de doden met veel zorg worden begraven. In grafveld en worden de doden pas na vele riten bijgezet. Ook kennen dat soort gemeenschappen een sjamaan, een priester/tovenaar, die voorzien van allerlei attributen zorgt voor een goed contact met de spirituele wereld.

Uit Europa, maar vooral uit Scandinavi kennen we vondsten die goed in de hierboven beschreven context passen. Het zijn voorwerpen die zo rijk versierd zijn dat ze nauwelijks meer functioneel kunnen zijn. Ook werden in deze periode de doden met een door veel rituelen omgeven behandeling bijgezet in een graf. En tenslotte zijn er voorwerpen die met een sjamaan in verband kunnen worden gebracht. Het zijn allerlei gegevens die wijzen op een rijk spiritueel leven.

Of het mannetje van Willemstad hierin een rol speelde zullen we wel nooit kunnen vaststellen. Als archeoloog denken we van wel, maar we moeten ook wel eens relativeren. Wie weet, was het mannetje van Willemstad toch een speelgoedpop. Wie zal het zeggen!

Nederland in de Prehistorie | Relevante voorwerpen

Alle topstukken

Bezoek ons: