Tell Damiyah (Jordanië)

Paardje van aardewerk uit 7de eeuw v Chr.Paardje van aardewerk uit 7de eeuw v Chr.
Lucas Petit en Zeidan KafafiLucas Petit en Zeidan Kafafi
Opgraven op Tell DamiyahOpgraven op Tell Damiyah
Opgravingsmedewerker Jeroen Rensen aan het werk op Tell DamiyahOpgravingsmedewerker Jeroen Rensen aan het werk op Tell Damiyah

Het archeologisch onderzoek in Tell Damiyah staat onder leiding van dr. Lucas Petit, conservator van de collectie oude Nabije Oosten van het Rijksmuseum van Oudheden, en prof. dr. Zeidan Kafafi, hoogleraar archeologie en president van de Yarmouk Universiteit. Na vooronderzoek in 2004 en 2005 ging het huidige onderzoeksproject van start in 2012. In 2017 was er geen opgravingscampagne in verband met de voorbereidingen voor de Nineveh tentoonstelling. In het najaar van 2018 zal het team de opgraving voortzetten. 

Doel van de opgraving

Het belangrijkste doel van de opgravingen is de bewoningsgeschiedenis tussen 1400 en 500 v.Chr. te reconstrueren. Zo hoopt het team te kunnen verklaren waarom grootmachten als Assyrië en Egypte destijds in de heuvel geïnteresseerd waren. Men wil ook antwoord vinden op de vraag hoe het dorp - ondanks droogte en aardbevingen - zo’n duizend jaar stand kon houden. De opgraving kan bovendien informatie bieden over de achtergronden van de Jordaanse collectie van het Rijksmuseum van Oudheden. Die is afkomstig uit deze regio, maar over de historische context ervan is niet veel bekend.

Late IJzertijd: uniek heiligdom

In de afgelopen opgravingsseizoenen heeft het opgravingsteam een 2700 jaar oud heiligdom opgegraven. Het bestaat uit een rechthoekige gebouw van 8x6 meter met een podium. Het is het eerste heiligdom uit de late IJzertijd dat in deze streek is gevonden en door de uitzonderlijke vondsten van groot belang voor het onderzoek naar de geschiedenis van het Nabije Oosten. In en rond het gebouw vond het team verschillende beschilderde terracotta beeldjes van paarden en vrouwen. Ook werden scarabeeën en zegels uit Egypte en een spijkerschrifttekst Irak gevonden. Waarschijnlijk gebruikten vooral handelaren en reizigers het heiligdom om te bidden en te offeren. Niet alleen de vondsten duiden daarop, maar ook de ligging van Tell Damiyah op een kruispunt van twee belangrijke handelswegen en bij een oversteekplaats van de Jordaan.

Een heftige brand

Het heiligdom stond waarschijnlijk centraal op de heuvel, slechts omringt door een paar huizen van klei. Of we echt van een dorp kunnen praten is nog onzeker, maar de paar inwoners maakten textiel, en waren actief in landbouw, veeteelt en jacht. Aardewerk en schriftelijke aanwijzingen doen vermoeden dat er een nauwe band bestond met het machtige Nieuw-Assyrische Rijk. Mogelijk woonde er in het dorp een Assyrische gouverneur die de handel in dit gebied controleerde. Rond 700 v.Chr. verwoeste een heftige brand het dorp, inclusief het unieke heiligdom.

Perzische en Hellenistische tijd

In de Perzische en Hellenistische tijdperiode (ca. 550-200 v.Chr.) is Tell Damiyah gebruikt als opslagplaats. De archeologen hebben diepe putten gevonden, die oorspronkelijk waren gevuld met veevoer. De afwezigheid van architectuur wijst mogelijk op een nomadische achtergrond van de bewoners of gebruikers. In de putten lagen ook veel voorwerpen die met textielproductie te maken hebben, zoals spinklosjes en weefgewichten.

Byzantijns en Ottomaans grafveld

De hele top van Tell Damiyah blijkt in de Byzantijnse tijd, en opnieuw in de Ottomaanse periode, gebruikt te zijn als grafveld. Vooral tijdens de opgravingsseizoenen in 2012 en 2013 werd intensief onderzoek gedaan naar de talrijke graven. In de meer dan dertig graven werden skeletten van kinderen en volwassenen uit het eerste millennium na Chr. gevonden. In sommige graven werden kralenkettingen gevonden. Andere graven bevatten ingelegde ringen en een glazen flesje naast het hoofd. De vondst was uitzonderlijk, omdat nederzettingen uit deze tijd schaars zijn in dit gebied.

De opgravingscampagne in 2018

Na een jaar afwezigheid, zal het team dit najaar de opgraving voortzetten. In oktober en november zullen Nederlandse en Jordaanse wetenschappers zich met name concentreren op de bewoningslagen onder het heiligdom. De verwachting is dat Tell Damiyah ook al eerder in de IJzertijd een religieuze rol speelde. Bijzonder dit seizoen is de aanwezigheid van een aantal specialisten. Zo zal dr. Dennis Braekmans van het Cranfield Forensic Institute XRF-onderzoek uitvoeren. Met behulp van röntgenstraling zal hij de elementaire samenstelling van voorwerpen en grondlagen bepalen om zo de exacte herkomst te herleiden. Daarnaast zal dr. Jeanette Boertien onderzoek doen naar textielproductie op Tell Damiyah, en Erwin Kanters van het bedrijf Miniyours kijken wat 3D scanning kan betekenen voor archeologisch veldwerk.


De opgraving wordt gesteund door de Oudheidkundige Dienst in Jordanië (directeur dr. Jamhawi Monther). Het project wordt gefinancierd door het Rijksmuseum van Oudheden en de Yarmouk Universiteit. Andere partners en bedrijven die dit project steunen of hebben gesteund zijn: de Universiteit van Groningen, de Technische Universiteit van Delft, de Universiteit Leiden, Liverpool University, Cranfield Forensic Institute, Hashemite University, de Nederlandse Ambassade in Amman, Miniyours en SOB Research.