Bijl; tranchetbijl

bijl ; tranchetbijldownloadbijl ; tranchetbijl
bijl ; tranchetbijldownloadbijl ; tranchetbijl
bijl ; tranchetbijldownloadbijl ; tranchetbijl
bijl ; tranchetbijldownloadbijl ; tranchetbijl
bijl ; tranchetbijldownloadbijl ; tranchetbijl
bijl ; tranchetbijldownloadbijl ; tranchetbijl
bijl ; tranchetbijldownloadbijl ; tranchetbijl
bijl ; tranchetbijldownloadbijl ; tranchetbijl

Beschrijving

Het betreft hier een vuurstenen bijl. Het exemplaar is duidelijk bifaciaal bewerkt. De vorm is rechthoekig met een breed snede-deel en een brede basis/top. Op de dorsale en ventrale zijde loopt een duidelijke rug die door de haaks erop staande negatieven vanuit de randen aan beide zijden is gecreëerd. De snede is vervaardigd door een vrij groot negatief over de gehele breedte van de bijl aan één zijde en een aantal kleinere negatieven in de lengte richting van de bijl aan de andere zijde. De doorsnede van de bijl is ovaal, maar één zijde is vlakker bewerkt dan de andere. De bijl is daardoor aan één zijde ‘platter’. Langs beide randen zijn kleinere negatieven waarneembaar die deels als beschadigingen gekarakteriseerd kunnen worden. Op een aantal plekken langs de randen is er duidelijk sprake van afbrokkeling en butsen.
Het artefact is opvallend zwaar gepatineerd. Het betreft hier een dikke grijswitte patina van ca. 1 mm dikte die zich over de gehele oppervlakte van de bijl bevindt. Aan de laterale zijde van het stuk in de buurt van de snede bevindt zich tevens een zone met een duidelijke glanspatinering. Het is vooralsnog onduidelijk in hoeverre de patinering en glans typisch zijn voor de locatie en vondstomstandigheden (zie hieronder).
Aan de achterzijde van het stuk (het topgedeelte) en vandaar zich verspreidend aan de beide zijden van het stuk (tot respectievelijk 5 en 3,5 cm) is cortex waarneembaar. Deze bevindt zich tevens over de gehele breedte van de achterzijde en is daar enkele millimeters dik. De cortex lijkt ten dele ook geretoucheerd en vertoont beschadigingen. De kleur van de cortex is wit tot grijsbruin wit, waarbij de ietwat bruinige kleur vooral door latere verwering of het hanteren in een later stadium lijkt te zijn ontstaan. Op de bolle zijde is midden op het stuk ook nog een kleinere vlek cortex waarneembaar van ca. 3 x 1 cm. De aanwezigheid van cortex op beide lange zijden van het stuk, evenals op de achterzijde, doen vermoeden dat het hier een vrij smal stuk vuursteen betrof.
Door een aantal beschadigingen langs de randen is de oorspronkelijke vuursteen waarneembaar. Deze is zeer donker en homogeen en is doorschijnend naar de randen toe. Onder de patinering zijn evenwel zwemen en breuklijnen waarneembaar die erop lijken te wijzen dat het vuursteen niet geheel homogeen is geweest. Op basis van de vondstlocatie (zie hieronder), de kleur en de witte cortex lijkt een typering als Rijckholt, of Lixhe/Lanaye vuursteen onwaarschijnlijk. Mogelijk moet een herkomst gezocht worden langs de kusten van het kanaal of in Engeland. Dit behoeft nog verder onderzoek.
Het artefact is door zijn formaat en uitgesproken vorm in eerste instantie geduid als een halffabrikaat van een Neolithische bijl. Deze zou door zijn vorm doen denken aan Engelse typen bijlen (pers. comm. L. Verhart april 2013). Contact met Britse collega’s (o.a. Michael Pitts (British archaeology), Alison Sheridan (National Museums of Scotland) en Alan Saville (idem)) wees echter op een verwarring. Volgens hun betreft het namelijk geen halffabricaat, maar een zogenaamde Mesolithische tranchetbijl. Hoewel dit soort bijlen in onze streken vaak veel kleiner zijn, lijkt een korte zoektocht door de literatuur en op internet deze interpretatie te onderschrijven. In Engeland zijn ze ook in Mesolithische context (o.a. Starr Carr aangetroffen). Dit zou ook goed aansluiten bij de verdere Mesolithische vondsten uit het gebied.

Inventarisnummer

U 2013/4.1

Afdeling

Prehistorie

Objectnaam

bijl ; tranchetbijl

Materiaal

steen ; vuursteen

Afmetingen

L: 20,0 cm ; B: 5,9 cm (snede) ; B: 5,3 cm (top)
B: 6,5 cm (grootste) ; D: 4,0 cm; G: 557 g

Periode

Mesolithicum 8000-4000 v. Chr.

Vindplaats

Nederland, Noordzee, Bruine Bank, Bruine Bank