Prehistorisch reuzenzwaard te zien in Tempelzaal

9 september 2017

Conservator Luc Amkreutz legt het zwaard van Ommerschans in de vitrineConservator Luc Amkreutz legt het zwaard van Ommerschans in de vitrine
Zwaard van OmmerschansZwaard van Ommerschans

Van 9 september t/m 15 oktober 2017 is het zwaard van Ommerschans tijdelijk te zien in een speciale vitrine in de Tempelzaal van het museum. Het 3500 jaar oude zwaard werd afgelopen juli bij veilinghuis Christie's in Londen gekocht. Het is een van de iconen van de Nederlandse archeologie en een van de meest zeldzame en bijzondere objecten uit de Nederlandse én Europese prehistorie. 

Na negentig jaar terug in Nederland

Het zwaard werd eind negentiende eeuw gevonden, dicht bij de Ommerschans, een voormalig vestingwerk in het noorden van Overijssel. In de tussentijd verhuisde het voorwerp met de eigenaren naar Duitsland. Al vanaf 1927 deed het museum vergeefse pogingen om het zwaard aan te kopen. Het is nu na negentig jaar weer terug naar Nederland. Samen met het zwaard werden ook vijftien kleine bronzen en stenen voorwerpen gevonden. Het zijn o.a. gereedschappen, zoals beiteltjes en naalden. Ook deze voorwerpen liggen in de vitrine.

Zeldzame reuzenzwaarden

Het bronzen zwaard van Ommerschans is 68,3 centimeter lang. Het maakt deel uit van een groep van zes zeldzame 'reuzenzwaarden' uit de bronstijd (2000-800 voor Chr.). De wapens zijn niet geschikt om mee te vechten: daarvoor zijn ze te groot en te zwaar. Bovendien zijn ze niet geslepen. Het gaat om geïdealiseerde, ceremoniële zwaarden, die wellicht zelfs als religieus voorwerp dienden. Ze moesten indruk maken door hun esthetische schoonheid en enorme formaat.

Zwaard van Ommerschans meest indrukwekkend

Waarschijnlijk zijn de zwaarden door een en dezelfde meester-bronsgieter gemaakt. Alle zes getuigen ze van de absolute top in de kunst van het bronsgieten. Ze zijn vrijwel identiek en raakten al in de prehistorie verspreid over Engeland, Frankrijk en Nederland. Het zwaard van Ommerschans is van de zes het meest indrukwekkende, gave en wetenschappelijk meest interessante exemplaar. De andere vijf behoren tot de topstukken in de nationale collecties van o.a. het British Museum. Het Rijksmuseum van Oudheden heeft sinds 2005 het enige kleinere exemplaar uit de groep in de collectie, een zwaard dat in 1947 bij Nieuwegein (Utrecht) in een oude rivierarm van de Rijn is gevonden.

Ruimhartige steun van fondsen

Zonder de genereuze bijdrage van de Vereniging Rembrandt en haar Eleonora Jeuken-Tesser Fonds was deze aankoop onmogelijk geweest. Samen namen ze van het aankoopbedrag bijna veertig procent voor hun rekening. Ook het publieke Mondriaan Fonds leverde een belangrijke bijdrage aan deze aankoop, zo’n twintig procent. Directeur Wim Weijland is trots: "We zijn enorm blij en opgelucht dat het ons eindelijk is gelukt dit zwaard te bemachtigen. Zonder de zeer ruimhartige steun van private en publieke fondsen was dit onhaalbaar geweest." Overige financiering verkreeg het museum van de BankGiro Loterij, vriendenvereniging RoMeO en uit eigen middelen. 

  • In het Radio 1-programma De Nieuws BV vertelt Birgit Donker, directeur van het Mondriaan Fonds, in de rubriek Het Allermooiste over het zwaard van Ommerschans.

Na 15 oktober 2017 verhuist het zwaard naar de vaste tentoonstelling Archeologie van Nederland, waar het als introductiestuk te zien is. In 2018, wanneer het museum zijn tweehonderdjarig bestaan viert, figureert het zwaard in een overzichtstentoonstelling over topaanwinsten uit tweehonderd jaar museumgeschiedenis. Daarna krijgt het een ereplaats in Archeologie van Nederland.