Unieke zilveren schaal uit vroege Middeleeuwen gevonden

1 juli 2014

De zilveren schaal uit de eerste helft zevende eeuw (foto: Restaura, Haelen)De zilveren schaal uit de eerste helft zevende eeuw (foto: Restaura, Haelen)
De schaal van bovenaf gezien (foto: Restaura, Haelen)De schaal van bovenaf gezien (foto: Restaura, Haelen)

Bij opgravingen in Oegstgeest hebben archeologen van de Universiteit Leiden een zeer zeldzame zilveren schaal uit de eerste helft van de zevende eeuw gevonden. De schaal is t/m 26 oktober te zien in de tentoonstelling Gouden Middeleeuwen. heeft een diameter van 21 centimeter en is 11 centimeter hoog. Hij is versierd met dier- en plantfiguren in bladgoud en is ingelegd met halfedelstenen. De vondst wijst op de aanwezigheid in Oegstgeest van een rijke elite met een wijdvertakt internationaal netwerk. 

Te zien in tentoonstelling Gouden Middeleeuwen

De schaal is op 4 juni 2013 gevonden in Oegstgeest, op het terrein van het Bio Science Park Leiden. De vondst is niet eerder bekend gemaakt om de opgravingen, die doorliepen tot en met juni 2014, in alle rust af te ronden. De provincie Zuid-Holland liet de schaal restaureren en heeft het voorwerp op 1 juli 2014 voor langdurig bruikleen overgedragen aan het Rijksmuseum van Oudheden. De schaal is tot en met 26 oktober 2014 te zien in de tentoonstelling Gouden Middeleeuwen en wordt daarna geïntegreerd in de vaste presentatie Archeologie van Nederland. De schaal blijft eigendom van de provincie Zuid-Holland.

Zeldzame vondst voor West-Europa

Verondersteld wordt dat de schaal als offer in de grond terecht is gekomen. Dergelijke rijke vondsten zijn zeer zeldzaam. De schaal is bijzonder, omdat vergelijkbare schalen meestal van brons zijn. Bovendien zijn die nooit versierd met uitbundig goudbeslag. Het gaat dus om een uniek stuk, niet alleen voor Nederland maar voor heel West-Europa. Tot het moment dat de schaal werd gevonden, waren op de nederzetting in Oegstgeest geen aanwijzingen voor de aanwezigheid van een lokale of regionale elite. Mogelijk woonden elitaire personen in deze periode eveneens in 'gewone' boerderijen.

Onderdelen uit verschillende landen en tijden

De schaal werd vermoedelijk gebruikt als drinkschaal of wasbekken. Het geheel is samengesteld uit verschillende onderdelen, met verschillende dateringen. De schaal zelf is het oudste deel. Het dateert waarschijnlijk uit de Laat-Romeinse tijd en de afbeeldingen wijzen erop dat de schaal uit het oostelijke Middellandse Zeegebied of het Nabije Oosten afkomstig is. De overige decoraties dateren uit de eerste helft van de zevende eeuw. Ze wijzen op culturele invloeden uit Duitsland, terwijl de ophangbevestiging van de schaal vooral bekend is uit Engeland en Scandinavië. Met alle onderdelen tezamen, staat de schaal symbool voor de internationale positie waarin Nederland zich vijftienhonderd jaar geleden bevond. 

Groot dorp langs de Rijn

De schaal is aangetroffen tijdens de opgraving in Oegstgeest van de resten van een groot dorp uit de zesde en zevende eeuw. Het dorp lag langs de Rijn en werd doorsneden door allerlei waterloopjes. Langs één van deze waterloopjes is de schaal aangetroffen. Het onderzoek is gefinancierd door de Universiteit Leiden en wordt uitgevoerd onder leiding van Jasper de Bruin.