Romeinse helm een week in Helenaveen te zien

21 oktober 2010

De Romeinse helm, datering: begin vierde eeuw na Chr., hoogte: 28.5 cm.De Romeinse helm, datering: begin vierde eeuw na Chr., hoogte: 28.5 cm.

In het Brabantse dorp Helenaveen is tot en met 26 oktober a.s. een van de topstukken uit de collectie van het Rijksmuseum van Oudheden te zien: een unieke Romeinse ruiterhelm, gemaakt van verguld zilver en leer. Honderd jaar jaar geleden vond een turfsteker in de Brabantse Peel deze helm. Jarenlang was hij voor een dubbeltje te bewonderen in de huiskamer van de vinder. Omdat de helm uniek is en van nationaal belang, verhuisde hij uiteindelijk naar de collectie van het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Nu is de helm dus voor even terug in het dorp Helenaveen, de plaats waar hij in 1910 werd gevonden. De tentoonstelling is het hoogtepunt in een jaar vol activiteiten rond de Peelhelm in Helenaveen. Kijk voor meer informatie op de website van de samenwerkende cultuurhistorische organisaties in de Peel.

Een verguld zilveren helm uit het Peelmoeras

datering: begin vierde eeuw na Christus, hoogte: 28.5 cm.

In juni 1910 vond G. Smolenaars uit Meyel bij het turfsteken in de buurt van Deurne een verguld zilveren helm en enkele andere voorwerpen. De vondst baarde uiteraard veel opzien. De vrouw van Smolenaars maakte de helm zorgvuldig schoon en poetste hem blinkend op. Vervolgens werd hij opgesteld in een glazen kastje in hun woonkamer. Voor een dubbeltje konden mensen de helm bewonderen. Het benauwde de eigenaar evenwel dat hij op die manier ook ongewenst bezoek binnen zou kunnen krijgen. Groot zal zijn opluchting zijn geweest toen hij het pronkstuk voor 1200 gulden (in die tijd een enorm bedrag) kon verkopen aan het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden.

Restauratie

Bij aankomst in Leiden bleek restauratie hard nodig. De helm was in de samenstellende onderdelen uiteen gevallen omdat de lederen binnenhelm, die bij de ontdekking nog wel aanwezig was, was verwijderd. Bovendien ontbrak al bij de ontdekking de rechterwangklep, en die moest aangevuld worden. De helm was oorspronkelijk opgebouwd uit een ijzeren kap die met leer was gevoerd. Daarop waren flinterdunne platen verguld zilverblik vastgezet met behulp van zilveren kopspijkertjes.

  • De helm tot in detail bekijken? Bekijk hem in de Pivot-applicatie van het Rijksmuseum van Oudheden!

Inscripties

De doorlopende band met bloempjes, onderaan de helmkap, is aan de rechterzijkant onderbroken. Hierin staat in hoofdletters een naam gekrast: STABLESIA VI. Omdat in een geschrift uit het begin van de vijfde eeuw na Christus (de Notitia Dignitatum) 'equites Stablesiani' wordt genoemd, is bekend dat dit de naam is van de zesde ruitereenheid der equites Stablesiani. De eigenaar van de helm heeft dus deel uitgemaakt van deze eenheid. Een tweede tekst staat midden op de nekplaat: M TITVS LVNAMIS LIBR I - L. Deze tekst onthult de naam van de maker van de helm: Marcus Titus Lunamis.

Verdronken

Hoe is deze prachtige ruiterhelm nu in het Peelmoeras terechtgekomen? Jarenlang dacht men dat man en paard jammerlijk in het moeras waren verdronken, omdat tegelijk met de helm allerlei voorwerpen zijn gevonden: een lederen geldbuidel, 38 bronzen muntjes, een bronzen mantelspeld, drie schoenen, een ruiterspoor, onderdelen van een dolkschede, twee paardenklokjes, stof- en leerresten. Tegenwoordig wordt het waarschijnlijker geacht dat het ging om een offer aan de goden. De munten, allemaal geslagen tussen 315 en 319 na Chr., dateren het offer in het jaar 319 of kort daarna.